Ο «Γαλλο-Γερμανικός Άξονας» εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης κατέληξε σε μια κατευθυντήρια συμφωνία για τη χρηματοδότηση του νέου μεγάλου ταμείου για τον κορωνοϊό. Με αυτήν αφαιρείται επίσης ένα σημαντικό εμπόδιο για το νέο πολυετές προϋπολογισμό της ΕΕ για το 2021-2027.
Ο Γάλλος πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν και η Γερμανίδα καγκελάριος Άνγκελα Μέρκελ συμφώνησαν για ένα ευρωπαϊκό ταμείο στήριξης ύψους 500 δισεκατομμυρίων ευρώ, το οποίο θα αποτελεί μέρος ενός αναθεωρημένου συνόλου αρμοδιοτήτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Το πιο χαρακτηριστικό είναι ότι σχεδόν κανένα κράτος μέλος της ΕΕ δεν λαμβάνει ακριβώς αυτό που ήθελε, και τα περισσότερα κράτη θα πρέπει να αποδεχθούν κάτι που μέχρι τώρα αρνούνταν.
Επιπλέον, ο Μακρόν και η Μέρκελ αποφεύγουν το διχαστικό ζήτημα αν οι πληρωμές από το νέο ταμείο κορωνοϊού θα είναι ανέλεγκτες δωρεές ή επιχορηγήσεις, ή δάνεια και επιδοτήσεις υπό όρους. Επίσης δεν αναφέρουν ποια χώρα θα λάβει πόσα και ποια χώρα θα συνεισφέρει πόσα.
Οι ηγέτες των νότιων ευρωπαϊκών χωρών Ισπανίας, Γαλλίας, Ιταλίας, Ελλάδας, Πορτογαλίας και Κύπρου ήταν την προηγούμενη εβδομάδα ξεκάθαροι: η ΕΕ έπρεπε το ταχύτερο να παρουσιάσει το ταμείο ανάκαμψης αξίας 1,5 τρισεκατομμυρίων ευρώ, τριπλάσιο από όσα αυτή τη στιγμή συζητούνται. Ως εκ τούτου, δεν λαμβάνουν αυτό που ζήτησαν και μένει να δουν πόσο θα πρέπει τελικά να επιστρέψουν ή όχι.
Το νότιο ευρωπαϊκό αίτημα δεν έγινε δεκτό θερμά από τα βόρεια κράτη μέλη της ΕΕ με «ισχυρές οικονομίες» όπως η Ολλανδία, η Γερμανία, η Αυστρία, η Δανία και η Φινλανδία. Αυτά θεωρούν το ποσό των 1,5 τρισεκατομμυρίων ευρώ υπερβολικό, είναι αντίθετα με τις δωρεές, προτιμούν δάνεια και θεωρούν πως ο Σεπτέμβριος είναι ακόμη πολύ νωρίς. Ωστόσο η καγκελάριος Μέρκελ είχε ήδη παραδεχτεί την προηγούμενη εβδομάδα ότι η Γερμανία θα πρέπει να συνεισφέρει πλέον περισσότερα στα εσοδα της ΕΕ.
«Ο στόχος είναι να βγούμε ως Ευρώπη πιο ισχυροί και αλληλέγγυοι από αυτήν την κρίση», δήλωσε η Μέρκελ. «Γι’ αυτό προορίζονται αυτά τα χρήματα. Αυτή η εξαιρετική, εφάπαξ προσπάθεια στοχεύει στη στήριξη των κρατών που έχουν πληγεί πιο βαριά.»
Το ποσό των 500 δισεκατομμυρίων που υπολογίζεται σήμερα θα πρέπει να δανειστεί η Ευρωπαϊκή Ένωση από τις κεφαλαιαγορές (με τα επιτόκια να βρίσκονται αυτή τη στιγμή σε χαμηλά επίπεδα), ενώ τα 27 κράτη μέλη της ΕΕ θα εγγυώνται το καθένα για ένα (ακόμη μη ορισμένο) μέρος. Το επιτρεπτό όριο χρέους στην Ευρώπη πρέπει να αυξηθεί, λένε ο Μακρόν και η Μέρκελ.
Με αυτό τον τρόπο φαίνεται πως προχωρούν προς την έκδοση των «ευρωομολόγων» (χρεόγραφα), κάτι που έως τώρα αντιμετωπίζει το γερμανικό «όχι». Επιπλέον, ο Μακρόν και η Μέρκελ ανοίγουν το δρόμο για την εξεύρεση «νέων πηγών εσόδων» εντός του ευρωπαϊκού προϋπολογισμού, όρος που σημαίνει νέους ευρωπαϊκούς φόρους.
Ανάμεσα στους φόρους της ΕΕ μπορούν να περιλαμβάνονται ένας φόρος κερδών διαδικτύου, ή ένας κλιματικός φόρος CO2 στα εισαγόμενα προϊόντα, ένας περιβαλλοντικός φόρος για πλαστικά μπουκάλια μίας χρήσης ή ένα ευρωπαϊκό τέλος ανά χιλιόμετρο για τη χρήση αυτοκινήτου. Το χρηματοδοτικό σχέδιο, σύμφωνα με τους δυο ηγέτες, προέκυψε μετά από διαβουλεύσεις με, μεταξύ άλλων, την Ολλανδία και την Ιταλία.
Η καγκελάριος Μέρκελ χαρακτήρισε τη γαλλο-γερμανική συμφωνία που επιτεύχθηκε τώρα ως «σχέδιο βραχυπρόθεσμης εμβέλειας». Τα σχέδια μεσοπρόθεσμης και μακροπρόθεσμης εμβέλειας πρέπει ακόμη να αναπτυχθούν. Παραμένει ασαφές ποιος (ποια κράτη) τελικά θα πρέπει να πληρώσει/εξοφλήσει το υπέρογκο χρέος και αν αυτό θα γίνει σύμφωνα με τα τρέχοντα κριτήρια κατανομής της ΕΕ, ή αν οι πιο ισχυρές χώρες θα επιβαρυνθούν με τα μεγαλύτερα βάρη.
Επιπλέον, δεν αναφέρονται χρονοδιαγράμματα, οπότε είναι πιθανό το υπέρογκο χρέος να χαρακτηριστεί «εξόφληση χωρίς δόσεις», ως «δάνεια διαρκείας». Σύμφωνα με τον Μακρόν, η ευρωπαϊκή αλληλεγγύη είναι σημαντική στον αγώνα κατά της κρίσης.
Η παρούσα οικονομική συμφωνία συνάδει σε γενικές γραμμές με την προηγούμενη γαλλο-γερμανική στρατηγική σημείωση («non-paper») για το μέλλον της Ευρωπαϊκής Ένωσης, καθώς και τις επιδιωκόμενες από το Παρίσι και το Βερολίνο μεταρρυθμίσεις και εκσυγχρονισμούς. Η αποχώρηση των Βρετανών λόγω Brexit θα χρησιμοποιηθεί για να επανεξεταστεί διεξοδικά η οργάνωση και οι αρμοδιότητες της ΕΕ. Η έναρξη αυτής της διαδικασίας αναμένεται υπό τη γαλλική προεδρία της ΕΕ, στα τέλη του 2020, και θα ολοκληρωθεί υπό τη γερμανική προεδρία, στις αρχές του 2020 («το αποχαιρετιστήριο πάρτι της Μέρκελ»).
Η Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν εκφράζεται ικανοποιημένη με την πρόταση, που «δίκαια τονίζει την ανάγκη να εργαστούμε για μια λύση με επίκεντρο τον ευρωπαϊκό προϋπολογισμό». Σύμφωνα με την ίδια, «πηγαίνει προς την κατεύθυνση» του σχεδίου στο οποίο εργάζεται η ίδια η Επιτροπή. Η πρόταση αυτή, που περιλαμβάνει τον προσαρμοσμένο πολυετή προϋπολογισμό της ΕΕ (ΜΠΠ) και το ταμείο ανάκαμψης από τον κορωνοϊό, θα παρουσιαστεί την επόμενη Τετάρτη.
Ο συνδυασμός αυτών των δύο μεγάλων οικονομικών θεμάτων δεν μοιάζει καλό νέο για τα ανατολικά κράτη μέλη της ΕΕ που βασίζονται έντονα σε χρηματοδοτήσεις από τα υφιστάμενα ευρωπαϊκά διαρθρωτικά ταμεία, επενδύσεις στην ύπαιθρο, επιδοτήσεις γεωργίας και άλλες ειδικές παροχές.
Επειδή η νέα κλιματική πολιτική της ΕΕ («Πράσινη Συμφωνία») θα ενταχθεί στον πολυετή προϋπολογισμό, κράτη όπως η Πολωνία, η Λιθουανία, η Ρουμανία και η Βουλγαρία φοβούνται ότι οι αγαπημένες επιδοτήσεις τους θα «μετατραπούν» σε επιδοτήσεις Πράσινης Συμφωνίας. Τελικά τα 27 κράτη μέλη της ΕΕ πρέπει να εγκρίνουν το σχέδιο πριν εφαρμοστεί.