Τα κράτη-μέλη της ΕΕ δεν υποχρεώνονται να αναλάβουν αιτούντες άσυλο από άλλα κράτη-μέλη. Σε μια νέα συμφωνία για τους αιτούντες άσυλο, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ανταποκρίνεται στην αντίσταση ορισμένων χωρών της ΕΕ, όπως η Πολωνία, η Ουγγαρία και η Τσεχία, που αρνούνται επί χρόνια να φιλοξενήσουν πρόσφυγες.
Ωστόσο, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επιθυμεί να δημιουργήσει ένα σύστημα για καταστάσεις κρίσης, όπου τα κράτη-μέλη της ΕΕ θα συνεισφέρουν οικονομικά στη φιλοξενία σε άλλα κράτη-μέλη. Επίσης, τα κράτη-μέλη που δεν επιθυμούν να δεχθούν πρόσφυγες, θα πρέπει να υιοθετούν τη φιλοξενία ή τον επαναπατρισμό ορισμένων μεταναστών σε άλλες χώρες.
Η εστίαση της ευρωπαϊκής μεταναστευτικής πολιτικής πρέπει να είναι στην επιστροφή των αιτούντων άσυλο που δεν έχουν πιθανότητες. Αυτή η διαδικασία πρέπει να επιταχυνθεί και να βελτιωθεί, σύμφωνα με την καθημερινή διοίκηση της ΕΕ.
Η ΕΕ επιπλέον θέλει βελτιωμένα κέντρα υποδοχής «στα σύνορα» της ΕΕ (στην Τουρκία, τον Λίβανο ή τη Βόρεια Αφρική), όπου οι πρόσφυγες θα ταυτοποιούνται, θα ελέγχονται και θα εγγράφονται γρήγορα. Μέσα σε πέντε ημέρες πρέπει να είναι σαφές αν ο αιτών άσυλο δικαιούται άδεια παραμονής ή αν πρέπει να απελαθεί.
Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο συζητά τη νέα στρατηγική την Πέμπτη το πρωί στις Βρυξέλλες με τον αντιπρόεδρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Μαργαρίτη Σχοινά, και την Επίτροπο Εσωτερικών Υποθέσεων, Ίλβα Γιόχανσον. Εκεί θα παρουσιάσουν την πρόταση για το νέο Σύμφωνο για το Άσυλο και τη Μετανάστευση στα μέλη της κοινοβουλευτικής επιτροπής για τις Πολιτικές Ελευθερίες, τη Δικαιοσύνη και τις Εσωτερικές Υποθέσεις (LIBE).
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εγκαταλείπει οριστικά την ιδέα που διατυπώθηκε το 2016 ότι τα κράτη-μέλη μπορούν να εξαναγκαστούν να δεχθούν αιτούντες άσυλο, όπως είχε προσπαθήσει κατά την προσφυγική κρίση του 2015. Η πρόταση αυτή δεν έγινε ποτέ αποδεκτή από τους ηγέτες των κρατών-μελών της ΕΕ λόγω της αντίθεσης πολλών χωρών.
Αντίθετα, θα εφαρμοστεί ένα σύστημα δωρεάς και υιοθεσίας. Εάν η πίεση στα νότια κράτη-μέλη της ΕΕ γίνει υπερβολική, άλλα κράτη θα κληθούν να βοηθήσουν. Θα πρέπει να αναλαμβάνουν την ευθύνη για τους απορριφθέντες αιτούντες άσυλο σε μια από αυτές τις υπερφορτωμένες χώρες και να διασφαλίζουν την επιστροφή τους στη χώρα προέλευσής τους.
Εάν τα κράτη επιλέξουν να συνεισφέρουν και να υιοθετήσουν, θα έχουν σχεδόν ένα χρόνο για να οργανώσουν την επιστροφή. Αν αυτό δεν επιτευχθεί, θα πρέπει να δεχθούν τον αιτούντα άσυλο και στη συνέχεια από τη χώρα τους να συνεχίσουν τις προσπάθειες για την επιστροφή. Τα κράτη-μέλη της ΕΕ και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο πρέπει να συμφωνήσουν με τις νέες νομοθετικές προτάσεις, κάτι που μπορεί να διαρκέσει τουλάχιστον ένα χρόνο.
Σε μια πρώτη αντίδραση, η Ολλανδή ευρωβουλευτής του PvdA, Κάτι Πίρι, δήλωσε ότι «το δικαίωμα υποβολής αιτήματος ασύλου στην Ευρωπαϊκή Ένωση παραμένει σε ισχύ. Επίσης, όλες οι αιτήσεις αξιολογούνται ακόμα μεμονωμένα. Αυτές οι θεμελιώδεις αρχές είναι καλές», όπως ανέφερε η Κάτι Πίρι.
Επιπλέον, χαρακτήρισε λογικό να δοθεί περισσότερο βάρος στην επιστροφή ανθρώπων που δεν έχουν δικαίωμα ασύλου. Αυτοί αποτελούν περίπου τα 2/3 όλων των αιτούντων άσυλο. Ωστόσο, παρατήρησε ότι η πρόταση αυτή φαίνεται περισσότερο αλληλέγγυα προς τα κράτη-μέλη της ΕΕ, ενώ αναρωτιέται πόσο αλληλέγγυα είναι προς τους πρόσφυγες.
Οι φιλοδοξίες για μια νέα πολιτική είναι καλές, σύμφωνα με την Ευρωομάδα της Χριστιανικής Ένωσης, αλλά η ευρωβουλευτής Βαν Ντάλεν ανησυχεί για την εφικτότητα των σχεδίων. Η Βαν Ντάλεν χαρακτήρισε το μεταναστευτικό πρόβλημα στο ελληνικό νησί της Λέσβου μεγάλο και τόνισε ότι αυτό το σχέδιο δεν πρέπει να αποτύχει. «Με μόνη την αλληλεγγύη δεν θα τα καταφέρουμε. Είναι σωστό ότι όλα τα κράτη-μέλη της ΕΕ πρέπει να συνεισφέρουν οικονομικά ή να φιλοξενήσουν. Αν όχι, θα πρέπει να επιβληθούν κυρώσεις με περικοπές στα ευρωπαϊκά κονδύλια.»