Οι συντηρητικές-εθνικιστικές κυβερνήσεις της Πολωνίας και της Ουγγαρίας αντιτίθενται σε τροποποιήσεις της νομοθεσίας και των διαδικασιών της ΕΕ, που θα μπορούσαν να υποχρεώσουν τα κράτη μέλη να συμμορφώνονται με τους ευρωπαϊκούς κανόνες για την προστασία του κράτους δικαίου. Σε μια συνάντηση υπουργών στις Βρυξέλλες έγινε σαφές ότι τα άλλα 26 κράτη μέλη της ΕΕ είναι διατεθειμένα να δράσουν αυστηρότερα εναντίον των ανεπιθύμητων κρατών.
Πολλά κράτη μέλη της ΕΕ ενοχλούνται από το γεγονός ότι ορισμένες κυρίως συντηρητικές ή λαϊκιστικές κυβερνήσεις στην Κεντρική Ευρώπη δεν επιθυμούν να συνεργαστούν στην κατανομή και διασπορά των αιτούντων άσυλο και προσφύγων. Υπάρχει επίσης διαρκής δυσαρέσκεια για χώρες όπου η δικαιοσύνη δεν είναι πλήρως ανεξάρτητη (Πολωνία), όπου η ξένη ανάμειξη αντιμετωπίζεται εχθρικά (Ουγγαρία), και όπου η διαφθορά δεν αντιμετωπίζεται επαρκώς (Ρουμανία, Μάλτα).
Τα τελευταία χρόνια, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει ήδη ξεκινήσει μια αυστηρή διαδικασία πειθαρχίας (άρθρο 7) κατά της Πολωνίας και της Ουγγαρίας, αλλά πρόκειται για δύσκολες και αργές διαδικασίες. Επιπλέον, το μέτρο τιμωρίας (αφαίρεση του δικαιώματος ψήφου) είναι στην ουσία το πιο αυστηρό και το μόνο μέσο.
Γι' αυτό, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή πρότεινε τώρα να συνδέσει τις ετήσιες επιδοτήσεις της ΕΕ που λαμβάνουν τα κράτη με αυτή τη δέσμευση. Εάν μια χώρα αρνιόταν να συμμορφωθεί με τις διαδικασίες της ΕΕ, για παράδειγμα οι γεωργικές επιδοτήσεις της χώρας θα μπορούσαν να κρατηθούν πίσω. Αλλά επειδή ένας τέτοιος νέος κανόνας απαιτεί ομοφωνία, η Πολωνία και η Ουγγαρία μπόρεσαν χθες στις Βρυξέλλες να τον εμποδίσουν (προς το παρόν).
Μόλις αυτή την εβδομάδα, το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο έβγαλε ξανά μια κριτική απόφαση για την αμφιλεγόμενη πειθαρχική δικαιοδοσία για τους Πολωνούς δικαστές. Το δικαστήριο αμφιβάλλει αν η Πολωνική πειθαρχική επιτροπή, που συστάθηκε το 2017, είναι πράγματι ανεξάρτητη. Σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, αυτό δεν ισχύει. Η Πολωνική πειθαρχική επιτροπή (δικαστές του ανώτατου δικαστηρίου) προτείνονται από το Συμβούλιο Δικαιοσύνης, του οποίου τα μέλη διορίζονται από πολιτικούς της συντηρητικής κυβέρνησης του PiS στην Πολωνία.
Είναι απαραίτητο το συμβούλιο αυτό να είναι αρκετά ανεξάρτητο από την κυβέρνηση, το κοινοβούλιο και τον πρόεδρο, σύμφωνα με τους δικαστές στο Λουξεμβούργο. Επισημαίνουν ότι δεν πρέπει να γεννιούνται αμφιβολίες για αυτό. Η πολωνική κυβέρνηση εδώ και καιρό προσπαθεί να απομακρύνει δικαστές που θεωρεί ανεπιθύμητους. Σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, το κράτος δικαίου υπονομεύεται από την πολιτική επιρροή στη Δικαιοσύνη. Το Δικαστήριο της ΕΕ έχει δικαιώσει το Βέλγιο σε αρκετές προηγούμενες αποφάσεις του.