Η Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ursula von der Leyen πρέπει αυτήν την εβδομάδα να λογοδοτήσει στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο στο Στρασβούργο για την απόφασή της να εγκρίνει τελικά το πολωνικό πακέτο οικονομικής ανάκαμψης. Θεωρεί ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση μπορεί να επαναλάβει την καταβολή των κονδυλίων στήριξης προς την Πολωνία, δεδομένου ότι η χώρα δήλωσε πως θα καταργήσει το επίμαχο πειθαρχικό συμβούλιο των δικαστών.
Όμως, οι δύο αντιπρόεδροι της Επιτροπής (Frans Timmermans και Margrethe Verstaeger) διαφωνούν κατηγορηματικά με αυτό και ψήφισαν κατά. Τρεις άλλοι επίτροποι (Johansson, Reynders και Jourová) δεν ψήφισαν κατά, αλλά δήλωσαν ότι δεν συμφωνούν με την απόφαση της Von der Leyen.
Στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο μάλιστα συζητείται ακόμη και η υποβολή πρότασης μομφής. Είναι εξαιρετικά ασυνήθιστο ένας επίτροπος από μια πολιτική ομάδα στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο (χριστιανοδημοκράτες) να επιπλήττεται δημόσια από τις άλλες δύο ομάδες του κυβερνητικού συνασπισμού (σοσιαλδημοκράτες και φιλελεύθεροι).
Πριν από μερικούς μήνες υπήρξε απειλή παρόμοιας δημόσιας ρήξης στην ευρωπαϊκή συμμαχία όταν οι χριστιανοδημοκράτες επέμεναν για χαλάρωση των κανόνων του Green Deal (κλίμα και περιβάλλον) στην νέα γεωργική πολιτική. Τελικά, οι φιλελεύθεροι και οι σοσιαλδημοκράτες συναίνεσαν σε μια πολύ περιορισμένη προσωρινή χαλάρωση, κυρίως επειδή ο πόλεμος στην Ουκρανία απειλούσε την παγκόσμια εξαγωγή σιτηρών.
Στο πολωνικό ζήτημα αφορά πληρωμές από το μεγάλο πακέτο οικονομικής ανάκαμψης λόγω κορονοϊού ύψους 23,9 δισεκατομμυρίων ευρώ και επιπλέον 11,5 δισεκατομμυρίων σε φθηνά δάνεια. Αυτό το πακέτο είχε υποσχεθεί η ΕΕ στη Βαρσοβία, αλλά παγώθηκε υπό την πίεση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου επειδή η πολωνική συντηρητική κυβέρνηση περιορίζει την ανεξάρτητη δικαιοσύνη.
Το πειθαρχικό συμβούλιο έχει στόχο τον διορισμό δικαστών «φιλικών προς την κυβέρνηση». Αυτό έρχεται σε αντίθεση με το ευρωπαϊκό δίκαιο. Πρόσφατα, η Βαρσοβία υποχώρησε μερικώς σε αυτή την πρακτική.
Από την έναρξη του ρωσικού πολέμου στην Ουκρανία, η Πολωνία φιλοξενεί ήδη πάνω από 3 εκατομμύρια πρόσφυγες από την Ουκρανία. Αυτά τα έξοδα καλύπτονται μόνο μερικώς από νέες ευρωπαϊκές επιδοτήσεις, και τώρα η Πολωνία ζήτησε την καταβολή του σχετικού πακέτου κορονοϊού. Άλλοι επίτροποι της ΕΕ και πολλοί ευρωβουλευτές υποστηρίζουν ότι δεν πρέπει να παραβιάζονται οι αρχές του ευρωπαϊκού κράτους δικαίου και δεν επιθυμούν να συνδέουν αυτά τα δύο ζητήματα.
Η Von der Leyen αναγνωρίζει ότι απομένει ακόμη πολλή δουλειά πριν καταβληθεί η πρώτη πληρωμή, όπως τόνισε την Πέμπτη στη Βαρσοβία, μετά τη συνάντησή της με τον πολωνό πρωθυπουργό Mateusz Morawiecki.
Προτού τα χρήματα μεταφερθούν πραγματικά στην Πολωνία, τα 27 κράτη μέλη της ΕΕ πρέπει ακόμα να δώσουν τη συγκατάθεσή τους, η οποία όμως αναμένεται να δοθεί. Τα τελευταία χρόνια, οι ηγέτες δεν ήταν πρόθυμοι να τιμωρήσουν την Πολωνία και την Ουγγαρία οικονομικά (με διακοπή των υφιστάμενων επιδοτήσεων), αλλά με τα (νέα) κονδύλια κορονοϊού δεν μπόρεσαν πλέον να το εμποδίσουν.
Η ευρωβουλευτής Sophie in ’t Veld (D66) δηλώνει ότι η Von der Leyen κάνει το μεγαλύτερο λάθος της καριέρας της, με καταστροφικές συνέπειες για την ευρωπαϊκή νομική τάξη. «Δίνει το μήνυμα ότι το κράτος δικαίου είναι θέμα διαπραγμάτευσης, ότι τα κονδύλια και οι αξίες ανταλλάσσονται μεταξύ τους. Από εδώ και μπρος οι αποφάσεις του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου θα είναι απλές προτάσεις χωρίς συνέπειες».
«Για πολλοστή φορά η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δεν κάνει ό,τι πρέπει: να υπερασπιστεί το κράτος δικαίου. Αντίθετα, η πολωνική κυβέρνηση επιβραβεύεται επειδή μπλοκάρει ανεξάρτητους φακέλους και κάνει κάποιες προσχηματικές προσαρμογές. Πρόκειται για μια ύπουλη κλωτσιά στο πρόσωπο των απολυμένων δικαστών, αλλά και των γυναικών, ακτιβιστών και μειονοτήτων που στην Πολωνία πλέον δεν μπορούν να βασίζονται στην προστασία των δικαιωμάτων τους», υποστηρίζει ο ευρωβουλευτής του PvdA Thijs Reuten.