Íhaldssöm-nýnasjónarmiðaríkisstjórnir Póllands og Ungverjalands andmæla breytingum á löggjöf og verklagsreglum Evrópusambandsins sem gera aðildarríkjum skylt að fara eftir evrópskum reglum um verndun réttaríkisins. Á ráðherrafundi í Brussel kom í ljós að hin 26 ESB-ríkin eru reiðubúin til að beita harðari aðgerðum gegn ríki sem neita að fylgja þessum reglum.
Það veldur mörgum ESB-ríkjum gremju að nokkrar að mestu íhaldssamar eða þjóðernislegar ríkisstjórnir í Mið-Evrópu vilja ekki taka þátt í dreifingu og skiptingu hælisleitenda og flóttafólks. Enn fremur ríkir stöðug óánægja með lönd þar sem dómskerfið er ekki fullkomlega sjálfstætt (Pólland), þar sem utanaðkomandi íhlutun er talin óvinveitt (Ungverjaland), og þar sem spilling er ekki nægjanlega barist gegn (Rúmenía, Malta).
Undanfarið hafa framkvæmdastjórn ESB hafið alvarlega refsiaðgerð (grein 7) gegn Póllandi og Ungverjalandi, en slíkar aðgerðir eru erfiðar og seinfarar. Refsiaðgerðin sjálf (að svipta atkvæðarétti) er reyndar strax sú þyngsta og eina úrræðið.
Þess vegna hefur framkvæmdastjórnin nú lagt til að tengja árlega ESB-styrki við eftirfylgni við reglur sambandsins. Ef ríki neita að fara að reglum ESB gætu t.d. landbúnaðarstyrkir ríkisins verið teknir til baka. En þar sem slík ný regla krefst einróma samþykkis, gátu Pólland og Ungverjaland í Brussel í gær (?) enn frestað henni.
Nákvæmlega fyrr í þessari viku kvað EFTA-dómstóllinn á um nýja gagnrýna niðurstöðu varðandi umdeildar refsireglur fyrir pólska dómara. Dómstóllinn efast um hvort þekkingardómstólasetur Póllands, stofnað árið 2017, sé sjálfstætt. Samkvæmt framkvæmdastjórn ESB er það ekki raunin. Pólska refsidómstólasetrið (dómarar hæstaréttar) eru skipaðir af Dómsráði, sem er valinn af stjórnmálamönnum íhaldssömu PiS-ríkisstjórnarinnar í Póllandi.
Það er grundvallaratriði að þessi ráð þurfi að vera nægjanlega sjálfstæð frá ríkisstjórn, þing og forseta, að mati dómara í Lúxemborg. Þau leggja áherslu á að ekki megi vakna nokkrar efasemdir um það. Pólska ríkisstjórnin hefur nú um tíma reynt að losna við óþægilega dómara sína. Samkvæmt framkvæmdastjórn ESB er réttaríkið grafið undan vegna stjórnmálalegrar íhlutunar í dómskerfið. ESB-dómstóllinn hefur þegar í fjölda fyrri úrskurða tekið Brussel í varnarstöðu.