„Fransk-þýska ásinn“ innan Evrópusambandsins hefur náð leiðandi samkomulagi um fjármögnun nýja kórónu-risafjársjóðsins. Með því er einnig mikilvæg hindrun horfin fyrir ný fjárlög Evrópusambandsins fyrir tímabilið 2021-2027.
Franski forsetinn Emmanuel Macron og þýski kanslari Angela Merkel náðu saman um evrópskan stuðningssjóð að upphæð 500 milljarðar evra sem á að vera hluti af endurskoðuðu verkefnaherfi Evrópusambandsins. Einkennandi við þetta er að nánast ekkert ESB-ríki fær beint það sem það óskaði eftir, og að flestar þjóðir munu þurfa að sætta sig við eitthvað sem þær óskuðu ekki eftir til þessa.
Þá forðast Macron og Merkel umdeilanlega deiluefnið um hvort greiðslur úr þessum nýja kórónusjóð séu óskilyrtar styrkveitingar eða lána- og styrknisamningar með skilyrðum. Þau segjast heldur ekki hvaða ríki fá hvað mikið né hvaða ríki þurfa að leggja hvað mikið til.
Ríkisstjórnarlundin í suðurhluta Evrópu – Spánn, Frakkland, Ítalía, Grikkland, Portúgal og Kýpur – voru síðustu viku sammála um að ESB þyrfti sem fyrst að koma með endurheimtarsjóð að verðmæti 1,5 billjón evra, þrjárfalt meira en það sem nú var á samningaborðinu. Þeir fá því ekki það sem þeir báðu um og þurfa að bíða og sjá hvað þeir þurfa að endurgreiða eða ekki.
Beiðni suðurevrópsku ríkjanna hlaut ekki góðar móttökur hjá norðurevrópsku ríkjunum – „sterku efnahagslöndunum“ – eins og Hollandi, Þýskalandi, Austurríki, Danmörku og Finnlandi. Þau telja 1,5 billjón evra of mikið, eru á móti styrkveitingu, vilja frekar lánafyrirkomulag og telja september of snemmt. Merkel kanslari viðurkenndi þó í síðustu viku að Þýskaland muni framvegis þurfa að greiða meira til ESB.
„Markmiðið er að styrkja Evrópu og sýna samstöðu í kjölfar þessarar kreppu,“ sagði Merkel. „Þessi peningar eru til þess. Þessi einstaka og öfluga átaksgerð á að hjálpa löndunum sem hafa orðið verst úti.“
Þessa upphæð 500 milljarða verður Evrópusambandið að taka að láni á fjármagnsmarkaðnum (vextir eru nú mjög lágir), þar sem öll 27 ESB-ríkin verða ábyrg fyrir (ekki enn ákveðnum) hluta lánsfjárins. Macron og Merkel segja skuldirnar leyfilegu í Evrópu þurfa að hækka.
Það virðist stefnt í að gefa út „evrópubréf“ (skuldabréf), sem hingað til hafa rekist á „nein“ Þjóðverja. Einnig opna Macron og Merkel leiðina fyrir því að nýir tekjustofnar innan ESB-fjárhagssamningsins verði kannaðir, sem þýðir nýja skatta á evrópskum mælikvarða.
Til dæmis gætu verið innleiddir skattar á internetahagnað, CO2 loftslagsgjald á innflutningsvörur, umhverfisgjald á plastflöskur til einnota eða evrópskur vegatollur fyrir bílanotkun. Fjármögnunaráætlun þessi er samkvæmt leiðtogunum tilkomin eftir samráð við meðal annars Holland og Ítalíu.
Kanslari Merkel kallaði þetta fransk-þýska samkomulag nú „áætlun til skamms tíma“. Áætlanir fyrir mið- og langtíma þurfa enn að mótast. Enn ríkir óvissa um hverjir (hver lönd) munu þurfa að greiða niður þessa risaskuld, og hvort það verði samkvæmt núgildandi dreifilyklum ESB eða hvort þeir sterkustu bera þyngstu byrðina.
Auk þess eru engin tímamörk gefin, svo það gæti líka orðið sú niðurstaða að risaskuldin verði endurgreiðslu laus, eins konar ævilöngu lán. Samkvæmt Macron er evrópsk samstaða mikilvæg við að eiga í átökum við kreppuna.
Þetta fjárhagslega samkomulag nær að mestu leyti yfir sama svið og fyrri fransk-þýski stefnumótunargrein („non-paper“) um framtíð Evrópusambandsins og þær umbætur og nútímavæðingar sem París og Berlín kjósa. Brottför Breta mun nota sem tækifæri til þess að endurskoða og endurmeta byggingu og verkefni ESB. Sú vinna yrði hafin undir formennsku Frakklands í ESB í lok árs 2020 og lokið innan þýsku formennskunnar snemma árs 2020 („kveðjupartíið hjá Merkel“).
Formaður framkvæmdastjórnar Evrópu, Ursula von der Leyen, fagnar tillögunni sem „setur réttilega fókusinn á nauðsyn þess að vinna að lausn þar sem kjarninn er evrópskur fjárhagsáætlun“. Hún segir þetta „stefna að“ þeirri áætlun sem framkvæmdastjórnin vinnur sjálf að. Sú áætlun, sem nær yfir endurskoðaða langtímabudget ESB (MFK) og kórónuendurheimtarsjóð, verður kynnt næsta miðvikudag.
Tengingin milli þessara tveggja umfangsmiklu fjárhagsmála virðist ekki vera góðar fréttir fyrir austur evrópsku ríkin sem byggja mikið á fjárhagsaðstoð úr núverandi uppbyggingarsjóðum ESB, landbúnaðarsubvencíum og öðrum sértækum styrkjum.
Vegna þess að nýtt loftslagsstefna ESB („Græni samningurinn“) verður tekið með í langtímafjárlögin, óttast austur-evrópsk ríki eins og Pólland, Litháen, Rúmenía og Búlgaría að uppáhaldssubvencíur þeirra verði „umbreyttar“ yfir í Græna samninginn styrki. Öll 27 ESB-ríkin þurfa að samþykkja áætlunina áður en hún getur tekið gildi.