ESB-forseti Charles Michel spáði föstudaginn í gegnum fjarfjarfundi um erfiðar viðræður um endurreisnaráætlun vegna kórónuveirunnar og margra ára fjárlagaráætlun Evrópusambandsins (MFK) fyrir árin 2021-2027. Michel bjóst ekki við að brot væri að verða á þessu stigi, fyrirhugaði nýjan ESB-toppfund í júlí og sagði að mikill vinna væri enn eftir fyrir ríkisstjórnarleiðtogana.
Á borðinu er tillaga Evrópusambandsins um margra ára fjárlagaráætlun (MFK) upp á 1100 milljarða evra og endurreisnarsjóður kórónuveirunnar upp á 750 milljarða evra, þar af 500 milljarðar sem styrkir. Nettógreiðendur Holland, Danmörk, Svíþjóð og Austurríki hafa ítrekað látið í ljós vilja sinn til að eyða ekki meira.
Þessar fjórar þjóðir vilja fyrst og fremst að suðurevrópsk lönd sem urðu fyrir áhrifum faraldursins fái að koma efnahag sínum á réttan kjöl með ódýrum lánum frekar en með styrkjum eða fjárframlögum frá ESB. Hér vaknar spurningin hvort allar umsóknir þurfi að fara í gegnum allar greiðslumeðferðarferla ESB og hvort starfsfólk og stjórnmálamenn ESB geti þá samt sett ýmis skilyrði við þær.
Michel tók fyrst fram að ríkisstjórnarleiðtogarnir væru almennt á sama máli um fjölda atriða. En hann bjóst við mikilli baráttu um hæð og eðli margra ára fjárlaga, um innleiðingu nýrra evrópskra skatta og um afslætti sem lönd eins og Holland fá enn í dag.
Áður á þessu ári komst Angela Merkel, kanslari Þýskalands, að þeirri niðurstöðu að Þýskaland þyrfti að leggja meira til ESB, ekki bara fyrir endurreisn efnahagskerfisins eftir kórónuveiruskaðann heldur einnig til að viðhalda og styrkja evrópska efnahagsinnviði. Eftir það voru það aðallega Austurríki og Holland sem stóðu í harðri andstöðu við óstýrða fjárhagsaðstoð til suðurevrópskra ríkja og sameiginlegar skuldbindingar ESB.
Hollenska ríkisstjórnin í samsteypu segir að hún sé nú að leita að málamiðlun í kringum endurreisnarsjóðinn. Þetta snýst um margt fleira en hvort sjóðurinn skuli veita lán eða styrki, sagði forsætisráðherrann Rutte nú. Hin fjögur mótmælandi ESB-lönd telja að suðurlönd eigi að innleiða endurbætur á vinnumarkaði sínum og lífeyriskerfum í skiptum fyrir stuðning.
Ef lausn finnist ekki á ESB-toppfundinum muni Evrópusambandið ganga úr krísunni veikra, varaði frjálslyndi forsætisráðherrann Mark Rutte við. Hann sagði að meira væri í húfi. Ef efnahagsleg munur innan Evrópu aukist vegna þess að norðurlönd ná betri endurreisn en suðurlönd sé það áhætta fyrir stöðugleika í sambandinu. Því sé nauðsynlegt að veita fé til þeirra landa sem urðu fyrir áhrifum, lýsti hann yfir stuðningi við fyrri áskoranir um aðstoð til þeirra landa.
Rutte er einnig nú sammála öðrum ESB-leiðtogum sem segja að ESB þurfi að styrkjast, ekki veikjast. Þar vegur þyngst að alþjóðapólitík hefur verið sífellt óstöðugri. Rutte benti á flókna samskiptasögu Bandaríkjanna og Kína og hlutverk Rússlands. Í þessu flókna leiksatriði ógni Evrópa að verða pína fyrir stórveldin.
Til að mæta þessum vandamálum þarf samkvæmt Rutte að finna hinn gullna meðalveg. Þótt aðalatriðið virðist snúa að því hvort lán eða styrkir eigi að vera, þá sé það ekki svo. „Kjarninn í málinu er hvort lönd séu tilbúin að framkvæma umbætur. Það er lykilatriði.“ Þannig þurfi þau í framtíðinni að vera betur undirbúin fyrir nýjar krísur.