Ný vísindaleg írsk-hollensk rannsókn undirstrikar að það eru einkum samvinnufélög sem eiga „háan markaðshlutdeild“ yfir 50% í skandinavískum löndum, og einnig á Írlandi, Holland, Frakklandi og Austurríki. Þessir stóru mjólkurbændur geta tekist á við verðbreytingar á evrópskum og alþjóðlegum mjólkurmörkuðum.
Það er sérstaklega spáð því að smærri fyrirtæki muni eiga erfitt á næstu árum. Rannsóknin var unnin af vísindamönnum frá írsku landbúnaðarstofnuninni Teagasc og dr.ir. Roel Jongeneel frá Wageningen University & Research (WUR) í Hollandi.
Rannsóknarskýrslan var gerð fyrir landbúnaðarnefnd Evrópuþingsins og fjallar ekki aðeins um þróun mjólkurframleiðslunnar síðustu ár, heldur gerir einnig tillögur til framtíðar. Þar kemur meðal annars fram að fjöldi mjólkurbænda í löndum ESB hefur aukist með aðild nýrra ríkja og að heildarframleiðslan hefur aukist eftir afnám mjólkurkvóta.
Mjólkurgeirinn í allri Evrópu hefur hins vegar gengið í gegnum nokkrar „byggingarbreytingar“ á síðustu tuttugu árum, þar á meðal: verulegar fækkun mjólkurbænda; almenn aukning meðalstærðar mjólkurbænda; og langvarandi samdrátt í fjölda mjólkurkúa. Í nokkrum ESB-löndum er þróun mjólkurgeirans heldur á eftir öðrum, að því er nýjustu tölur sýna.
Rannsakendurnir leggja áherslu á að umhverfisstefna – bæði á ESB-stigi og í aðildarríkjum – hafi „sífellt meiri áhrif“ á mjólkurgeirann. „Minnkun losunar gróðurhúsalofttegunda og bætt vatnsgæði hafa sívaxandi áhrif á mjólkurgeirann í ESB og í sumum ríkjum ESB er þetta jafn mikilvægt, eða jafnvel mikilvægara, en sameiginleg landbúnaðarstefna (GLB). Slíkar kröfur geta ruglað, fjarlægt og letið bændur,“ segja höfundarnir.
Með framtíðina í huga er bent á að mjólkurframleiðslan muni áfram þurfa fjárhagslegan stuðning frá sameiginlegri landbúnaðarstefnu ESB, GLB, og að ESB þurfi að koma fram með „tól og hvata“ (lestu: fjárhagslegar endurgreiðslur) til að draga úr áburðarskorti og minnka losun gróðurhúsalofttegunda. Þar er jafnvel lagt til að koma á fót einhvers konar kolefnisskatti og uppgjörskerfi fyrir köfnunarefnisréttindi, líkt og sú viðskipti sem nú eru með losunarheimildir hjá stórum iðnfyrirtækjum.
Í embættum og pólitískum hringjum í ESB eru nú þegar hafnar fyrstu viðræður og undirbúningsáætlanir fyrir nýja sameiginlega landbúnaðarstefnu fyrir tímabilið 2025-2030. Eftir Evrópukosningarnar í júní þarf að gera ný samkomulög um stjórnarsamstarf í nýju Evrópuþingi sem á að framkvæma nýja evrópska framkvæmdastjórn frá 2025.