Forseti framkvæmdastjórnar ESB, Ursula von der Leyen, þarf að svara fyrir ákvörðun sína um að samþykkja efnahagsviðspyrnupakka Póllands í Evrópuþinginu í Strasbourg í þessari viku. Hún telur að Evrópusambandið geti endurhafið greiðslur styrkja til Póllands þar sem landið segist ætla að leggja niður umdeilda siðaregludómstólinn fyrir dómara.
En tveir varaforsetar framkvæmdastjórnarinnar (Frans Timmermans og Margrethe Verstaeger) eru gjörsamlega ósammála og hafa greitt atkvæði gegn. Þrír aðrir framkvæmdastjórar (Johansson, Reynders og Jourová) voru ekki á móti en sögðu sig ekki heldur sammála ákvörðun Von der Leyen.
Á Evrópuþinginu er jafnvel rætt um að leggja fram vantrauststillögu. Það er afar sjaldséð að framkvæmdastjóri frá einu stjórnmálasamtaki í Evrópuþinginu (kristilegur demókratar) sé opinberlega gagnrýndur af öðrum tveimur ríkjandi þingflokkum (félagsdemókrötum og frjálslyndum).
Fáeinum mánuðum áður ógnaði svipuð opinber sprunga í Evrópusamstarfinu þegar kristilegir demókratar þrýstu á um loosun á loftslags- og umhverfisreglum (Græni samningurinn) í nýrri landbúnaðarstefnu. Að lokum samþykktu frjálslyndir og félagsdemókratar mjög takmarkaða tímabundna loosun, einkum vegna þess að stríðið í Úkraínu ógnar hnattrænum kornútflutningi.
Í málinu um Pólland snýst um greiðslur úr stórum efnahagslegum bata- og endurreisnarpakka vegna kórónuveirufaraldursins upp á 23,9 milljarða evra auk 11,5 milljarða í ódýrum lánum. Þennan styrk hafði ESB áður lofað Varsjár en hann var frystur undir þrýstingi Evrópuþingsins vegna þess að pólska íhaldssama ríkisstjórnin takmarkaði óháða réttarkerfið.
Siðaregludómstóllinn átti að sjá um að þeir dómara sem settir væru væru „vinvænir ríkisstjórninni“. Þetta er á skjön við Evrópurétt. Varsjár hefur nýlega dregið þetta að hluta til til baka.
Frá upphafi innrásar Rússa í Úkraínu hefur Pólland tekið á móti meira en 3 milljónum úkraínska flóttamanna. Þessar útgjöld eru aðeins að hluta greidd með nýjum Evrópusambandsstyrkjum og Pólland hefur nú óskað eftir útborgun frá þessum kórónufjármunum. Aðrir framkvæmdastjórar ESB og margir Evrópuþingmenn telja að ekki megi gera tilkall um hliðstæði milli þessara tveggja mála og að meginreglur Evrópuréttar verði ekki skertar í þessu sambandi.
Von der Leyen viðurkennir að mikil vinna sé framundan áður en fyrstu greiðslurnar geta farið af stað, eins og hún undirstrikaði á fimmtudag í Varsjá eftir fund með pólska forsætisráðherranum Mateusz Morawiecki.
Áður en peningarnir færast raunverulega til Póllands þurfa 27 ESB-ríkin að samþykkja það, en það er talið líklegt að svo verði. Á undanförnum árum voru ríkisstjórnarlýðveldin ekki reiðubúin að refsa Póllandi og Ungverjalandi fjárhagslega (með stöðvun núgildandi styrkja) en það gat ekki hindrað frekari nýtingu nýrra kórónufjármunna.
Evrópuþingmaðurinn Sophie in ’t Veld (D66) segir að Von der Leyen sé að gera verstu mistök ferils síns með hörmulegum afleiðingum fyrir Evrópuréttaríkið. „Hún sendir skilaboðin að hægt sé að semja um réttarríkið, að styrkir og gildi séu skiptanleg. Frá og með nú eru úrskurðir Evrópudómstólsins einungis ráðleggingar án afleiðinga.“
„Í þriðja sinn á Evrópusambandið ekki að gera það sem það ætti að gera: verja réttarríkið. Í staðinn er pólskum stjórnvöldum umbunað fyrir að hindra óskyld mál og gera nokkrar yfirborðsbreytingar. Þetta er högg í andlit þeirra dómara sem hefur verið sagt upp og kvenna, baráttumanna og minnihlutahópa sem í Póllandi geta ekki lengur treyst á vernd réttinda sinna,“ segir PvdA-þingmaðurinn Thijs Reuten.