Þetta snýst ekki aðeins um lýðræði, heldur líka réttarríki og grunnréttindi sem eru í hættu í þessum löndum. Í umræðunni í Strassborg hringdu þingmenn Evrópuþingsins við viðvörunarbjöllur: þeir telja að framkvæmdastjórn Evrópusambandsins bregðist ekki nægilega við ríkisstjórnum með sjálfsvaldaeinkenni sem reyna að grafa undan lýðræðinu. Þeir halda því fram að framkvæmdastjórnin sýni sinnþögn þegar kemur að gildum ESB og grunnréttindum.
Varðandi sjálfstæði dómstóla bendir þingið á mismunandi stöðu í ESB-ríkjunum. Þetta snýst einkum um skipan dómara á æðstu dómstigum, eins og t.d. í Ungverjalandi. Í öðrum löndum eru einnig gerðar breytingar á lýðræðislegum stofnunum. Slóvakía vill t.d. aðlaga stofnanir og fjölmiðlaumhverfi og hópar sem taka við fjármagni frá útlöndum eru gagnrýndir.
Samtímis er spilling áfram stór áhyggjuefni fyrir þingið, sem fordæmir aftur og aftur kerfisbundnar, mismunandi og ógegnsæjar óréttlátar aðferðir í ESB-ríkjum. Í Ungverjalandi nýta mörg fyrirtæki sér ESB-sjóði til að auðga pólitíska vini ríkisstjórnar forsætisráðherrans Viktors Orbáns.
Í Grikklandi hafa nýlega þrír unglings-Rómar verið drepnir, samkvæmt þinginu. Þar ógnað sjálfstæði eftirlitsstofnana einnig. Sem dæmi má nefna gríska meðferðin við njósnagagnamálið. Enn fremur lýsir þingið yfir andstöðu við fyrirhugaða náðunarlöggjöf á Spáni, sem ætti að veita náðun fyrir sakfellda sjálfsstæðishreyfinga Katalóníu.
Í ályktun harmast þingmenn Evrópuþingsins óhóflegt ofbeldi og mismunun af hálfu grískra lögregluþjóna gagnvart mótmælendum. Þetta sama á við um Frakkland, þar sem auk óhóflegs ofbeldis eru einnig óþarflega margir mótmælendur handteknir.
Evrópuþingið tekur einnig eftir því að réttindi minnihlutahópa eru grafið undan í mörgum ESB-ríkjum. Þetta hefur áhrif á trúarhópa, LGBTIQ+ fólk, konur, flóttamenn og innflytjendur.
Þingmaðurinn sem ber ábyrgð á árlegri skýrslu um stöðu réttarríkisins, hollenski þingmaðurinn Sophie in Veld (Renew/D66), hvatti framkvæmdastjórn ESB til að sýna harkalegri afstöðu gagnvart ríkisstjórnum ESB-ríkja sem skerða réttindi borgara ESB. „Fólk á rétt á að vita hvernig stendur á réttarríkinu í sínu landi. Þar sem réttarríkið versnar geta vandamál komið upp sem hafa bein áhrif á fólk.
Óhófleg spilling er sérstaklega slíkur vandi. Ekki fyrir löngu sáu við hvernig fyrirbyggjandi aðgerðir gegn covid féllu í rangar hendur vegna spillingar. Í dag eru liðin ár frá banvænni lestarslysi í Grikklandi sem hefði verið hægt að koma í veg fyrir hefði evrópskt fé ætlað til öryggis járnbrauta ekki verið misnotað. Þetta er dæmi um hversu banvæn spilling getur orðið.“