Evrópukomissionin vill að á næstu árum verði aflandað minna fé úr venjulegu fjárlögum ESB til sameiginlegrar landbúnaðarstefnu en undanfarin ár. En Evrópu-eftirlitsmennirnir munu skerða minna en þeir höfðu áður áætlað, eins og kemur fram í langtímarammasetningu þeirra fyrir 2021 – 2027 sem kynnt var á miðvikudaginn.
Þeir skerða einnig minna en ráðherrar og ríkisstjórnarleiðtogar höfðu lagt til á síðustu þingsamkomum. ESB-forseti Michel vildi í febrúar halda í 14 prósenta niðurskurð í sínu (nú hafnaði) sáttmála. Nú vilja forseti framkvæmdastjórnarinnar Ursula von der Leyen og landbúnaðarráðherrann Wojchiekowski takmarka niðurskurðinn við 9 prósent. Að minnsta kosti ef ráðherrar og ríkisstjórnarleiðtogar samþykkja þessa nýju fjármögnun á næstu vikum.
Með tillögu sinni hverfa 27 Evrópu-eftirlitsmenn aftur frá áætlun sem þeir kynntu árið 2018 um að skerða um 30 prósent af byggðasjóðum og sveitasjóðum innan landbúnaðarfjáráætlunarinnar. Fyrir þessi sjóðir stendur nú til boða 90 milljarðar evra.
Promotion
Nýja Evrópuframkvæmdastjórnin þarf þessar sjóði brýnt á næstu árum til að geta gert landbúnað jákvæðari fyrir umhverfið (sérstaklega í Austur- og Mið-Evrópu) samkvæmt Grænu samningi ESB. Hluti af reglulegum landbúnaðarstyrkjum getur verið „breyttur“ úr „á hektara“ í „tekjustyrk“, en nánari upplýsingar um það eru ekki komnar fram enn.
Evrópuframkvæmdastjórnin getur þrátt fyrir níu prósenta niðurskurð hafið mikið af nýjum stefnum (Græni samningurinn, frá-bónda-til-borðs, fjölbreytileiki og matvælaöryggi) því að um 45 milljarðar evra bætast við landbúnaðinn úr neyðasjóði vegna kórónuveirufaraldursins. Með þessu viðurkennir framkvæmdastjórnin einnig að landbúnaðurinn geti talist eiga rétt á stuðningi ESB úr „efnahagslega“ stóra kóróna-megasjóðnum upp á 750 milljarða.
En það eru skilyrði bundin við úthlutun þess kórónafjár; þetta eru ekki óskoraðar tékkar. Aðildarríkin verða að hanna eigin endurheimtaráætlanir en þurfa að halda sig við forgangsröðun sem ESB setur fram, eins og loftslagsmál.
Að Evrópuframkvæmdastjórnin ætli að draga úr fjárútlátum til sameiginlegrar landbúnaðarstefnu á komandi árum stendur samkvæmt LTO Hollandi andspænis sjálfbærum metnaði sem Brussel hefur. Þetta kemur fram hjá LTO eftir að hafa rýnt í Evrópuskrár og skýrslur. Til að ná árangri í að gera landbúnað sjálfbærari og vernda matvælaöryggi þurfa aðrir fjármunir að koma til, samkvæmt land- og garðyrkjusamtökunum.
Hagsmunasamtökin kalla áætlanirnar „metnaðarfylltar“, en telja „langt genginn evrópskan sjálfbærnimetnað“ ósamrýmanlegan staðnæmum niðurskurði í GLB-fjárlögum. Það sé erfitt að útskýra að Evrópuframkvæmdastjórnin krefjist meira en veitir svo í raun slíkt, að sögn LTO.
Belgíska bændasamtökin Boerenbond horfa líka mjög gagnrýnisaugum á tillöguna. „Landbúnaðarsjóðurinn hefur veikst. Undir smásjá plúsanna leynist djúp 10 prósenta niðurskurður. Matvælaöryggi og frekari sjálfbærni landbúnaðarins krefjast aukinna fjárfestinga,“ segja Boerenbond. Samtökin hafa rýnt ítarlega nýju tillöguna frá Evrópuframkvæmdastjórninni en eru ekki ánægð með fjárhæðir sem varið er til landbúnaðar.
Belgíska landbúnaðarsamtökin benda á að kórónuveirukreppan hafi sýnt fram á að matvælaöryggi og framboð innan ESB sé hvergi sjálfgefið. Á sama tíma sjá belgísku samtökin að umhverfismarkmið land- og garðyrkju aukast með því að Græna stefnan og „frá bónda-til-borðs“ aðgerðirnar í Evrópu séu kynntar.
Hin nýja langtímafjárlagagerð hefur einnig jákvæð áhrif á sjóð fyrir þéttbýlisskipulag – annan vog landbúnaðarstefnunnar (GLB) – með 15 milljarða hækkun úr megakóróna sjóðnum. Það tillaga um úthlutun til annarrar vogarinnar nemur nú 90 milljörðum evra, á meðan bein greiðslur til bænda og markaðstengdar gjöld, sem saman mynda fyrstu vog GLB, myndu aukast um 4 milljarða evra til viðbótar og myndu nema alls 258 milljörðum evra.