Mikil fjölbreytni er í því hvernig 27 lönd ESB takast á við nýja sameiginlega evrópska landbúnaðarstefnu (GLB). Úr fyrstu yfirlit landbúnaðarráðherrans Janusz Wojciechowski kemur fram að aðildarríkin hafa sett fram mjög mismunandi útfærslur í sínum þjóðarlegu stefnumálum (NSP).
Þau hafa samanlagt sett saman 250 mismunandi vistkerfisáætlanir til að geta styrkt bændur fyrir ýmsar aðferðir náttúruverndar.
Fyrsta yfirlitið er byggt á 19 þjóðarlegum áætlunum sem hingað til hafa verið metnar af framkvæmdastjórn ESB. Hinar eru komnar inn en hafa ekki verið metnar enn. Í yfirlitinu eru engin lönd nefnd beint, svo að raunverulegur samanburður við Ísland (enn sem komið er ómögulegur).
Auk þess gæti rússneska stríðið gegn Úkraínu raskað mörgum þeim áætlunum sem hafa verið lagðar fram, sagði Wojciechowski. Margir þættir í GLB 2023-2027 þurfa að endurmetast en Græni samningurinn og „frá bónda til borðs“ stefna verða hvorki dregnar til baka né endurskoðaðar.
Úr fyrstu skráningu má ráða að hér sé ekki lengur um samræmda „sameiginlega“ evrópska landbúnaðarstefnu að ræða heldur þjóðarlegar áætlanir sem reyna að ná sama markmiði með ólíku móti.
Flest lönd ætla mjög lítið eða ekkert til landbúnaðar á landsbyggðinni og samkvæmt Wojciechowski þarf að taka viðbótar fjármuni frá þegar til staðar á svæðisþróunarsjóðum.
Ráðherrann Wojciechowski var bjartsýnn á „að nú sé svo mikið á blaði“ en veitti einnig dulin gagnrýni á „að enn sé mikið svigrúm til umbóta“ og „að mörg lönd þurfi enn að nefna nákvæm töluleg gögn“.
Hann tjáði einnig sáran vonbrigði með að – að hans mati – sé svo lítil áhersla lögð á að hvetja unga bændur. Lítið er hugað að dýravernd og stigvaxandi niðurlögum burkna. Sagði hann að hann myndi fjalla um þetta í matsskýrslum sínum (observation letters) í lok mánaðarins.
Ennfremur sagði landbúnaðarráðherrann að hingað til hafi lítil athygli verið lögð á umhverfis- og náttúruvernd og að flest lönd hafi um það bil dregist aftur úr. Við að skipta yfir í „meira lífrænt“ viðurkenndi Wojciechowski að upphafsstaða landa sé mjög mismunandi og að það muni verið tekið tillit til þess. Hann vísaði sérstaklega til þess að slíkt greiðara mat hafi hann áður rætt varðandi Holland.
Þó nokkur lönd hafi mótmælt þessu enn, er Wojciechowski með áform um að birta allar matsskýrslur sínar opinberlega svo bændur í öllum ESB-löndum geti sjálfir séð hvernig tekið er á GLB í öðrum löndum.
Það eru einkum Mið-Evrópusambandslöndin Visegrad sem standa á móti: þau telja að framkvæmdastjórn ESB fari út fyrir lögsagnarumdæmi sitt á sumum sviðum. Þar að auki telja þau að Brussel hafi ekkert að segja um sín „þjóðarlegu“ áform.
Nokkur lönd eru á svipuðu máli en vilja ekki lenda í átökum. Wojciechowski sagði að þeir sem ganga gegn muni hætta á að missa af styrkjum frá ESB.