De ondertekenaars van de brief – waaronder Italië, Oostenrijk, Denemarken en Polen – roepen op tot een “openhartig gesprek” over de manier waarop het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens wordt toegepast. Zij vinden dat dit verdrag, en vooral de interpretaties ervan door Europese rechters, in de praktijk te vaak in de weg staan bij het uitzetten van personen zonder verblijfsstatus.
De negen landen willen het debat hierover formaliseren tijdens een komende Europese top, maar het is nog onduidelijk of daarvoor voldoende steun bestaat binnen de EU. De inhoud van de gezamenlijke brief is nog niet volledig openbaar.
Hun kritiek richt zich vooral op uitspraken van het Europees Hof voor de Rechten van de Mens (EHRM). Dat hof zou, volgens de negen landen, te weinig oog hebben voor nationale veiligheidsbelangen.
De actie volgt op een eerdere afspraak van EU-regeringsleiders om het concept ‘veilig derde land’ te verruimen. Daardoor kunnen asielzoekers naar landen buiten de EU worden overgebracht, waar zij hun asielprocedure moeten afwachten. Deze benadering past in bredere pogingen om migratiestromen naar de EU in te dammen.
Mensenrechtenorganisaties hebben scherpe kritiek op deze nieuwe benadering. Zij wijzen erop dat het EHRM en andere EU-instanties in het verleden herhaaldelijk hebben geoordeeld dat de rechten van migranten niet mogen worden ondermijnd, ook niet wanneer het gaat om personen die verdacht of veroordeeld zijn voor misdrijven.
Volgens de Italiaanse premier Meloni is het nodig om het huidige Europese mensenrechtenkader te herzien om “misbruik van het systeem” tegen te gaan. Ze zei dat het recht op bescherming niet mag leiden tot permanente aanwezigheid van personen die een gevaar vormen voor de samenleving.
Tegelijkertijd klinkt binnen de EU ook kritiek op deze koers. Onder meer socialistische partijen en sommige EU-commissarissen waarschuwen dat het ondermijnen van de jurisprudentie van het EHRM het hele systeem van mensenrechtenbescherming in Europa kan verzwakken. Zij vrezen dat dit leidt tot rechtsongelijkheid en arbitraire uitzettingen.