De goedkeuring van het Commissierapport vereist een gekwalificeerde meerderheid: minstens vijftien EU-landen met samen 65 procent van de EU-bevolking moeten ermee instemmen. De politieke rekensom blijkt echter ingewikkeld, omdat de meningen sterk uiteenlopen over de herverdeling van asielzoekers en de hoogte van financiële bijdragen.
De nieuwe wet regelt onder meer dat asielaanvragen al bij EU-kantoren buiten de EU-landen kunnen worden ingediend, en dat asielzoekers (in afwachting van de afhandeling van hun aanvraag) tijdelijk ondergebracht kunnen worden in opvangcentra buiten de EU-grenzen. Italië heeft vorig jaar geprobeerd dat zelf al te doen, maar dat is strijdig met de huidige EU-regeling en is door EU-rechters teruggedraaid.
De vertraging heeft geleid tot kritiek in het Europees Parlement. Europarlementariër Birgit Sippel, hoofdonderhandelaar van het migratiepact, wil dat de Commissie zich verantwoordt voor de gemiste deadline. Zij heeft aangedrongen op een spoedzitting van de commissie Burgerlijke Vrijheden om de gevolgen van mogelijk uitstel te bespreken.
Ook tussen de EU-landen onderling groeit de spanning. Polen en Hongarije verzetten zich tegen de verplichte solidariteitsregeling, terwijl België aankondigde geen nieuwe asielzoekers op te nemen maar enkel financieel bij te zullen dragen.
Het rapport van de Commissie moet bepalen welke EU-landen onder migratiedruk staan en hoeveel asielzoekers ‘naar elders’ herplaatst moeten worden. Die EU-analyse isw gebaseerd op aantallen asielaanvragen, verleende statussen en beschikbare opvangcapaciteit.
Landen kunnen kiezen hoe ze bijdragen: asielzoekers herplaatsen uit overbelaste landen, 20.000 euro betalen per niet-herplaatste persoon, of meebetalen aan operationele steun, bijvoorbeeld voor opvangcentra of administratieve verwerking. Dit is vastgelegd in het migratie- en asielpact dat in 2024 werd aangenomen.
Intussen heeft de Europese Commissie een nieuwe lijst gepresenteerd van zeven zogenoemde “veilige landen”: Kosovo, Bangladesh, Colombia, Egypte, India, Marokko en Tunesië. Daardoor kunnen aanvragen van asielzoekers uit die landen eerder worden afgewezen en kunnen zij naar die landen worden teruggestuurd.
Mensenrechtenorganisaties bekritiseren die lijst fel. Volgens groepen zoals EuroMed Rights zijn landen als Tunesië, Egypte en Marokko geenszins veilig vanwege ernstige mensenrechtenschendingen. De Commissie houdt echter vol dat de lijst de rechten van asielzoekers niet beperkt en noodzakelijk is voor een geharmoniseerd Europees systeem.