Het gaat om een hervorming van het zogeheten EU-visum opschortingsmechanisme. Dit wordt gebruikt bij inwoners van 61 landen die zonder visum naar het Schengengebied kunnen reizen. Ze mogen hier komen voor een kort verblijf van maximaal negentig dagen binnen een periode van 180 dagen. De Europese Commissie mag weer een visumplicht invoeren als er ‘veiligheidsproblemen’ zijn.
De bestaande gronden voor visumvrij reizen blijven in stand maar daar komen nieuwe afwijzingsgronden bij. Het gaat om hybride dreigingen (bijvoorbeeld als niet-EU-landen migranten inzetten om invloed op de EU uit te oefenen).
Voortaan zal ook meer worden gelet op schendingen van het VN-Handvest, internationale mensenrechten of het niet naleven van uitspraken van internationale rechtbanken. Al deze aanvullingen beogen een afschrikkend effect te creëren, aldus het Europarlement.
Daarnaast kan Brussel nu optreden tegen burgers van niet-EU-landen die via een ‘omweg’ toegang tot de Schengenlanden kregen omdat ze in een EU-land een ‘gouden paspoort’ hadden aangeschaft door grote investeringen in dat land te doen. Langs die weg hebben veel Russische oligarchen en criminelen via onder andere Cyprus en Malta toegang tot de EU-landen verkregen.
Om te voorkomen dat derde landen hun afspraken schenden, krijgt de EU meer ruimte om de vrijstelling op te schorten voor specifieke overheidsfunctionarissen en ambtenaren die verantwoordelijk kunnen zijn voor mensenrechtenschendingen of andere overtredingen door een regering.
Volgens de Nederlandse VVD-Europarlementariër Malik Azmani is de aangenomen wetgeving nodig ‘om sneller en ook effectiever te kunnen reageren als er misbruik wordt gemaakt van visumvrij reizen naar de Europese Unie.’ De wereld verandert en we moeten daarin mee.
Mede-opsteller Tineke Strik (GroenLinks-PvdA) is kritisch over deze nieuwe stap, maar is ook tevreden. ‘Ik ben blij dat het Europarlement erin geslaagd is een mensenrechtenclausule op te nemen, waardoor de EU visumvrije reizen van diplomaten kan opschorten in geval van ernstige schendingen van internationale mensenrechten of humanitair recht.’