Het akkoord kwam tot stand nadat onderhandelingen binnen een centrumcoalitie geen overeenstemming opleverden tussen hoofdonderhandelaar de Nederlandse liberaal Malik Azmani (Renew/VVD) en de EVP-christendemocraten. Zo wilde Azmani het gevangenzetten van kinderen niet opnemen in zijn voorstel, en ook niet het scheiden van gezinnen met kinderen.
Daarom hebben de christendemocraten maandagavond met steun van conservatieven, nationalisten en extreemrechts verdergaande regels afgesproken voor het terugsturen van mensen van wie de asielaanvraag is afgewezen of die illegaal in de Europese Unie verblijven. De Nederlandse Europarlementariër Tineke Strik (S&D, GroenLinks/PvdA) noemde de verharde opstelling in strijd met Europese normen en waarden.
Deportatie
Een belangrijk onderdeel van het omstreden voorstel is de mogelijkheid om immigranten over te brengen naar zogenoemde terugkeercentra buiten de Europese Unie. In die opvangcentra kunnen mensen worden ondergebracht in afwachting van hun asielaanvraag of (na afwijzing) hun uiteindelijke deportatie. De oppositie in Straatsburg spreekt van ‘deportatie’ en ‘gevangenissen’.
Promotion
De EU-landen krijgen ook meer ruimte om migranten langer vast te houden wanneer zij niet meewerken aan hun terugkeer. De regels verruimen de mogelijkheden voor detentie en leggen meer verplichtingen op aan asielzoekers om met de autoriteiten samen te werken. Maar omdat de conservatieven en nationalisten mÃnder EU-invloed willen, is een bepaling geschrapt dat de lidstaten hun asielbeslissingen moeten toetsen aan Europese regels.
Het nu aangescherpte voorstel maakt het bovendien mogelijk om migranten naar een ander niet-EU-land te sturen dat hen wil opnemen, en niet uitsluitend naar hun land van herkomst. Dat moet het gemakkelijker maken om deportaties daadwerkelijk uit te voeren. Daarmee lijken de EU-politici in te stemmen met de kampen die de Italiaanse premier Meloni al in Albanië liet bouwen, maar die door een Italiaanse rechter nog onwettig werden verklaard.
Vastgelopen
De onderhandelingen over de nieuwe asielwet verliepen de afgelopen twee jaar moeizaam. De liberale rapporteur van het dossier, de Nederlander Azmani, probeerde langere tijd een compromis te bereiken tussen centrumrechtse, liberale en centrumlinkse fracties, maar die gesprekken liepen uiteindelijk vast.
Daarna stelden rechtse fracties een alternatieve compromistekst op die maandagavond in de juridische commissie steun kreeg van 41 tegen 32 stemmen. Nu volgt nog een stemming in het volledige Europees Parlement, vermoedelijk eind deze maand. Het is nog niet zeker of het minder strenge door Azmani voorbereide (maar door de EVP afgewezaen) voorstel dan ook in stemming zal worden gebracht.
Vervolgens moeten daarna ook de asielministers van de 27 EU-landen een definitief standpunt innemen voordat de regels kunnen worden ingevoerd.