De Commissie stelt dat de onafhankelijkheid van rechters in Hongarije structureel onder druk staat. Politieke invloed op benoemingen, sancties en bevoegdheden van rechtbanken zou nog altijd niet zijn afgeschaft. Dat leidt tot zorgen over eerlijke rechtspraak, en blokkeert verdere Europese betalingen aan Boedapest.
In totaal blijft meer dan 18 miljard euro aan EU-geld bevroren. Vorig jaar liet de Commissie wel al 8 miljard euro vrij, nadat Hongarije enkele juridische hervormingen had doorgevoerd. Volgens Brussel is sindsdien echter nauwelijks vooruitgang geboekt, ondanks eerdere toezeggingen van de Hongaarse regering.
De onvrede over Hongarije groeit niet alleen bij de Commissie, maar ook onder EU-lidstaten en in het Europees Parlement. In meerdere hoofdsteden klinkt de roep om zwaardere maatregelen. Denemarken wil zelfs het stemrecht van Hongarije in de Raad opschorten.
De Nederlandse Europarlementariër Raquel García Hermida-van der Walle (D66) die namens het Europees Parlement meewerkte aan het jaarrapport, maakt zich grote zorgen: “Als je ziet hoe landen als Hongarije de rechtsstaat aan hun laars lappen, dan kan ik me goed voorstellen dat de Europese Commissie zich niet serieus genomen voelt. De adviezen om de rechterlijke macht en onafhankelijke media te versterken gaan daar linea recta door de shredder.”
In een plenair debat in het Europees Parlement werd door verschillende fracties opgeroepen om nu eindelijk eens daadwerkelijk sancties tegen de dwarsliggende Hongaarse premier Viktor Orbán in te stellen. Tijdens het debat in Straatsburg was de burgemeester van Boedapest, Gergely Karácsony, prominent aanwezig. Als pro-Europese kandidaat neemt hij het volgende jaar in de verkiezingen op tegen de regerende Fidesz-partij. Hij kreeg van het Europarlement een staande ovatie.
Het rapport bevat ook kritische noten over de situatie in andere EU-landen. In Roemenië blijven zorgen bestaan over politieke druk op rechters en media. In Malta is onvoldoende voortgang geboekt bij het versterken van de rechtsstaat, ondanks eerdere beloftes. Slowakije krijgt stevige kritiek voor recente wetswijzigingen die de onafhankelijkheid van rechters kunnen ondermijnen. Tsjechië blijft achter met transparantie over benoemingen in de rechtspraak.
De Europese Commissie signaleert dat enkele landen niet alleen EU-regels schenden, maar ook hun eigen wetten met voeten treden. Dat ondermijnt het wederzijds vertrouwen binnen de Unie. Hoewel sommige landen lichte vooruitgang boeken, is die volgens Brussel vaak onvoldoende om van structurele verbetering te spreken.
Binnen de Europese Unie groeit de verdeeldheid over hoe om te gaan met landen die aan de rechtsstatelijke normen tornen. Terwijl sommige regeringen pleiten voor diplomatie en dialoog, willen andere landen hardere sancties. De Commissie probeert te balanceren tussen beide benaderingen, maar de politiek-bestuurlijke impasse rond Hongarije blijft een sleuteldossier.
Als reactie hierop overweegt de Europese Commissie nu haar aanpak te verbreden. Er wordt nu ook gewerkt aan uitbreiding van het bestaande 'cash-for-reform'-systeem, waarbij straks ook andere EU-landen pas EU-subsidies ontvangen als ze aantoonbare hervormingen doorvoeren op het gebied van rechtsstaat en democratie.