In Straatsburg hebben EU-politici van drie politieke groeperingen—de Europese Conservatieven en Hervormers (ECR), Identiteit en Democratie (ID), en de ‘‘Europese Patriotten’—de handen ineengeslagen om een motie van wantrouwen in te dienen. Volgens meerdere bronnen hebben ze daartoe de benodigde 72 handtekeningen verzameld.
De aanleiding is het zogenoemde “Pfizergate”. Commissievoorzitter Von der Leyen communiceerde destijds persoonlijk met Pfizer-topman Albert Bourla over de aankoop van miljarden euro’s aan coronavaccins. Die communicatie verliep deels via sms, maar deze berichten zijn nooit openbaar gemaakt. Een Europese rechtbank oordeelde onlangs dat VDL hiermee haar transparantie-verplichting schond.
Von der Leyen weigert tot nu toe commentaar te geven op de inhoud van de sms-berichten of op haar persoonlijke betrokkenheid bij de onderhandelingen met Pfizer. Ze verdedigt zich met het argument dat het om privéberichten zou gaan, maar dit verweer overtuigt veel Europarlementariërs niet.
Volgens meerdere Europarlementariërs ondermijnt Von der Leyen het vertrouwen in de Europese instellingen door haar hardnekkige weigering de berichten vrij te geven. Ze zeggen dat transparantie van levensbelang is, zeker bij zulke dure en ingrijpende besluiten. Maar de meningen in het parlement zijn verdeeld over of dat reden genoeg is om de hele Commissie naar huis te sturen.
De stemming over de motie wordt deze week tijdens de voltallige zitting in Straatsburg verwacht. Zelfs als de stemming doorgaat, is het onwaarschijnlijk dat de motie een meerderheid krijgt. De grote middenfracties, zoals de Europese Volkspartij (EVP) en de Sociaaldemocraten, blijven ondanks interne kritiek toch achter Von der Leyen staan.
De vertrouwensmotie komt op een gevoelig moment omdat Von der Leyen momenteel zwaar wordt gekritiseerd voor een àndere kwestie, waarover linkse en groene EU-politici wèl dreigen het vertrouwen in de voltallige Commissie (VDL2) op te zeggen. Dat gaat over het afzwakken of opzeggen van Green Deal-wetten van de vorige Commissie (VDL1), en dan vooral over de mogelijke intrekking van de anti-greenwash richtlijn.
Een vertrouwensstemming deze week zou haar positie kunnen verzwakken, zelfs als de motie het niet haalt. De hele kwestie voedt het bredere debat over macht, verantwoordelijkheid en controle binnen de EU-instellingen. De stemming geldt voor velen als een politieke test: hoe ver reikt de onvrede over Von der Leyens leiderschap werkelijk? Hierdoor is het wantrouwen rond Von der Leyen politiek niet langer te negeren.