De motie van wantrouwen is ingediend door tientallen parlementsleden uit extreemrechtse, nationalistische en conservatieve hoek. Zij verwijten Von der Leyen dat ze weigert haar sms-contacten met de CEO van het farmabedrijf Pilzer openbaar te maken. Pilzer speelde een centrale rol in de EU-strategie voor de mega-aanschaf van medicijnen in het begin van de coronapandemie.
Hoewel de motie donderdag zeker niet de vereiste tweederde meerderheid zal halen, leverde het debat vooral binnen het pro-Europese kamp debat op over het ‘wegkijken en tolereren’ van Von der Leyen. Centrumlinkse en liberale Europarlementsleden betwijfelen of Von der Leyen hun waarden nog vertegenwoordigt, nu zij haar EVP-fractie laat aanleunen tegen rechtsere stromingen.
Het optreden van EVP-leider Manfred Weber droeg bij aan die spanningen. Hij verdedigde de huidige samenwerking met sociaaldemocraten en liberalen, maar sloot tegelijkertijd het accepoteren van steun van uiterst rechts niet uit. Deze houding wekte bij andere fracties argwaan over de richting die de christendemocraten op willen onder Von der Leyen.
De Groenen benadrukten dat er in het parlement geen meerderheden zijn aan de uitersten. Volgens cofractievoorzitter Bas Eickhout zijn het juist de pro-Europese middenpartijen, waaronder ook de Groenen, die de Commissie aan een meerderheid helpen. Die middenbasis komt echter onder druk te staan door de strategie van de EVP.
Binnen liberale en sociaaldemocratische fracties groeit de irritatie over de houding van de EVP. Zij willen wel samenwerken met de christendemocraten, maar niet tegen elke prijs. De vrees leeft dat de koers van Von der Leyen een opening biedt voor een hernieuwd bondgenootschap tussen het centrum en radicaal-rechts.
Tegelijkertijd wordt de geloofwaardigheid van de Commissie ook van binnenuit aangetast. Haar weigering om openheid te geven over de communicatie met Pilzer roept vragen op over transparantie en politieke verantwoordelijkheid. Niet alleen bij tegenstanders, maar ook bij voormalige bondgenoten klinkt kritiek op haar gesloten stijl van leidinggeven.
Von der Leyen verdedigde in het debat voluit haar positie en haar inzet, maar ze bood geen excuses of verontschuldigingen aan, hoewel Europese onderzoekers en rechters duidelijk hebben uitgesproken dat ze haar app-berichten openbaar zou moeten maken, en dat ze niet transparant is over haar doen-en-laten.
Hoewel de motie geen meerderheid haalt, laat het debat zien dat de steun voor Von der Leyen wankel is. De strategie van haar politieke EVP-familie om meerderheden per onderwerp te zoeken met wisselende bondgenoten leidt tot onzekerheid bij traditionele partners. De rekenkundige meerderheid die VDL2 overeind houdt, lijkt in de prakrijk steeds minder vanzelfsprekend.