Volgens een nieuw rapport verkeerde in 2021 slechts nog geen veertig procent van de oppervlaktewaterlichamen in een goede ecologische toestand. Slechts 26,8% had een goede chemische status, een daling ten opzichte van 33,5% in 2015.
Een belangrijke oorzaak is de hoge nitraatbelasting, die op bijna een kwart van de meetpunten boven de EU-grenswaarden ligt. Deze vervuiling wordt voornamelijk veroorzaakt door het gebruik van chemische middelen in de landbouw en veeteelt, zo wordt gesteld.
De Europese Commissie benadrukt dat er dringend behoefte is aan meer radicale maatregelen. Het aanpakken van de aanzienlijke impact van de landbouw, zoals irrigatie en vervuiling door nitraten uit meststoffen, is volgens Brussel hierbij cruciaal. Ingrijpende maatregelen kunnen echter politiek gevoelig liggen en stuiten mogelijk op weerstand, zo wordt alvast gewaarschuwd.
In Duitsland bevindt nog geen tien procent van de wateren zich in een goede ecologische toestand, terwijl meer dan de helft van rivieren, beken en meren als "slecht of zeer slecht" worden beoordeeld. De trage invoering van wetten en programma's voor waterbescherming draagt bij aan deze situatie.
De wateratlas van de Duitse natuurbeschermers en van de Heinrich-Böll-Stiftung waarschuwt dat Duitsland de doelen van de Europese Kaderrichtlijn Water- 2027 waarschijnlijk niet zal halen, wat kan leiden tot hoge EU-boetes. Het Europees Hof van Justitie in Luxemburg heeft de laatste tijd verschillende EU-landen al een ‘laatste waarschuwing’ gegeven.
In Duitsland lijkt het erop dat de opnieuw afgewezen strengere mestwet zal leiden tot een daadwerkelijke EU-boete. Nederland staat al voor de uitdaging om de stikstofvervuiling, die ook de waterkwaliteit schaadt, drastisch te verminderen.
De Duitse parlementscommissie voor Duurzame Ontwikkeling heeft geconstateerd dat het milieu- en landbouwbeleid de afgelopen jaren weinig vooruitgang heeft geboekt. De commissie benadrukt dat de huidige maatregelen onvoldoende zijn en dat er behoefte is aan een koerswijziging. Zonder versnelde hervormingen zullen de milieudoelstellingen niet worden gehaald.
De commissie adviseert de nieuwe Duitse regering om meer financiële middelen en mankracht vrij te maken voor milieubescherming en duurzame landbouw. Dit omvat onder andere investeringen in onderzoek en het versterken van de handhaving van milieuregels.
Juist de handhaving van milieuwetten in de landbouw is in Duitsland problematisch omdat die bevoegdheden en budgetten verdeeld zijn over de federale regering in Berlijn, de deelstaten en de stadsbesturen.
Een brede alliantie van water-werkers heeft de toekomstige Duitse regering opgeroepen om klimaatadaptatie in de grondwet op te nemen. Door klimaatadaptatie als gemeenschappelijke taak vast te leggen, zou de samenwerking tussen federale, deelstaat- en gemeentelijke overheden juridisch worden verankerd en wordt de financiering ervan gegarandeerd.