Frans Timmermans, die momenteel dienst doet als EU-klimaatchef, heeft besloten om Brussel te verlaten en terug te keren naar Nederland om de lijsttrekker te worden van een nieuwe coalitie van twee partijen: de linkse sociaaldemocraten (PvdA) en Groenen (GroenLinks). Volgens diverse opiniepeilingen heeft de beoogde nieuwe partijencombinatie onder leiding van Timmermans een goede kans om bij de vervroegde parlementsverkiezingen op 22 november als winnaar uit de verkiezingen te komen.
Het Nederlandse politieke landschap is de afgelopen jaren erg versplinterd en telt momenteel twintig verschillende kleine fracties en persoonlijke afsplitsingen, met twee extreemrechtse fracties (FvD, anti-EU en PVV, anti-islam) en agrarische plattelandspartij BBB. Als gevolg van de recente politieke verschuivingen hebben ook andere prominente Nederlandse politieke kopstukken hun afscheid uit Den Haag aangekondigd.
De voortijdige val van de vijf (centrum-)partijencoalitie van Mark Rutte werd door veel politieke waarnemers al geruime tijd verwacht, omdat zijn kabinet een identieke voortzetting was van zijn vorige in 2021 gevallen regering. Die moest aftreden nadat aan het licht was gekomen dat de Nederlandse Belastingdienst jarenlang inwoners met buitenlandse achternamen had gediscrimineerd en als fraudeurs had aangemerkt.
Meerdere bewindslieden trokken zich toen beschaamd uit de politiek, maar Rutte stelde zich opnieuw herkiesbaar en werd na moeizame onderhandelingen opnieuw premier.
De nu uit Brussel vertrekkende EU-Commissaris Timmermans was eerder Nederlands diplomaat (onder meer in Moskou), parlementslid en minister van Buitenlandse Zaken. Hij trok in 2014 internationale aandacht in de Verenigde Naties toen hij Rusland aanklaagde voor het neerschieten van de MH17 boven OekraĂŻne, en de westerse sancties tegen Moskou vanwege de bezetting van de Krim.
Na de Europese verkiezingen in 2019 was Timmermans als lijsttrekker van de S&D-sociaaldemocraten korte tijd kanshebber om nieuwe voorzitter van de Europese Commissie te worden, maar de Europese staatshoofden kozen uiteindelijk de Duitse christendemocrate Ursula von der Leyen.
Als eerste vice-voorzitter was Timmemans de afgelopen jaren belast met het opzetten van de Europese Green Deal, het Klimaat- en milieuproject tegen de opwarming en uitputting van de aarde. Daaruit zijn inmiddels tientallen wetten tegen lucht- en bodemvervuiling voortgekomen, en aanpassingen in landbouw- en natuurwetten. Bovendien heeft de omschakeling naar duurzame zonne- en windenergie onder zijn leiding een grote stimulans gekregen.
De combinatie van Timmermans’ ervaring, zijn focus op klimaatkwesties en de brede steun van de PvdA en GroenLinks in de opiniepeilingen, plaatst hem in een sterke positie om de verkiezingen in november te domineren en mogelijk de volgende Nederlandse premier te worden. Het is duidelijk dat Timmermans met zijn indrukwekkende staat van dienst en ambitieuze visie een belangrijke speler zal zijn in deze opwindende periode voor de Nederlandse politiek.
Het nieuws van Timmermans’ terugkeer naar de Nederlandse politiek heeft ook al internationale aandacht gekregen. Zijn bestuursperiode in de Europese Commissie zou nog tot eind 2024 duren, maar Commissievoorzitter Ursula von der Leyen zal nu een vervanger voor de vertrekkende Nederlandse commissaris moeten aanwijzen. Dat zal zij uiteraard in overleg met de demissionaire premier Rutte doen, die eerder meerdere malen heeft gezegd dat hijzelf geen internationale EU-functie ambieert.
In theorie kan Von der Leyen een van de huidige 27 Commissarissen benoemen tot tijdelijk vervanger, met als argument dat de meeste belangrijke klimaat- en milieubesluiten toch al zijn genomen en de huidige Commissie komend jaar (vanwege de Europese verkiezingscampagne, juni 2024) toch verminderd actief zal zijn.
Ook zou voor de periode van amper een jaar de huidige Nederlandse hoofdonderhandelaar van Timmermans, oud-minister Diederik Samsom, de plek van zijn vertrekkende baas kunnen overnemen.