De nieuwe strategie voor generatie-vernieuwing moet het aantal jonge boeren in Europa de komende 15 jaar verdubbelen tot 24 procent. Nu is slechts één op de acht boeren jonger dan veertig. “Zonder jonge boeren komt onze voedselzekerheid in gevaar,” waarschuwde landbouwcommissaris Christophe Hansen bij de presentatie in Straatsburg.
Kern van het plan is een zogenoemd starterspakket. Jonge ondernemers kunnen daarmee tot 300.000 euro ontvangen om een landbouwbedrijf te beginnen of over te nemen. De financiële steun is bedoeld om de hoge instapkosten in de sector te verlagen.
Daarnaast worden EU-landen verplicht om minstens zes procent van hun GLB-budget te besteden aan maatregelen voor generatie-vernieuwing. Daarmee verdubbelt Brussel het huidige aandeel. Vooral landen waar jongeren moeilijk aan landbouwgrond of krediet kunnen komen, moeten hun beleid aanpassen.
Om die toegang te verbeteren werkt de Commissie samen met de Europese Investeringsbank aan nieuwe garantiestelsels en gunstige leningen. Die moeten het voor jonge boeren makkelijker maken om te investeren in machines, gebouwen en grond.
Een ander speerpunt is het nieuwe Europese Landobservatorium. Dat agentschap moet de handel in landbouwgrond in kaart brengen en grondspeculatie tegengaan. Volgens de Commissie wordt landbouwgrond te vaak opgekocht door investeerders, waardoor prijzen stijgen en starters buitenspel raken.
Hoewel het plan brede steun krijgt voor zijn ambitie, klinkt er ook scepsis. Jonge boerenorganisaties en enkele Europarlementariërs betwijfelen of de beloften financieel worden waargemaakt. Zolang de zesprocentsnorm niet juridisch bindend is, vrezen zij dat veel EU-landen de vernieuwing zullen uitstellen.
Het nieuwe plan wordt opgenomen in het volgende Gemeenschappelijk Landbouwbeleid, dat in 2028 van start gaat. Tegelijk stelt de Europese Commissie voor om de totale landbouwsubsidies in het meerjarenbudget 2028–2035 te verlagen en een deel daarvan over te hevelen naar cohesiefondsen voor regionale ontwikkeling en plattelandsvernieuwing.
Die verschuiving ligt gevoelig. Boerenorganisaties en verscheidene fracties in het Europees Parlement vrezen dat minder directe steun de inkomenspositie van boeren verder onder druk zet. De Nederlandse Europarlementarier Bert-Jan Ruissen (SGP) is blij dat Hansen oog heeft voor de moeilijke positie van jonge boeren. Ruissen was in 2022 schaduwrapporteur over de positie van jonge boeren. Veel van de aanbevelingen uit het rapport heeft Hansen overgenomen.
Toch plaatst de SGP’er wel een aantal kanttekeningen bij het plan. Volgens Ruissen is er onvoldoende aandacht voor het verminderen van de regeldruk en het vergroten van de concurrentiekracht van de Europese landbouw.
De Europese Commissie verdedigt de herverdeling van landbouwsubsidies door te wijzen op de investeringen van honderden miljarden die nodig zijn voor de Europese Defensie, en voor het versterken van de concurrentiepositie van de Europese industrie.