Moet de Europese voedselindustrie versneld overschakelen op het gebruik van meer duurzame en natuurvriendelijke pesticiden? Die vraag wil de Europese Commissie dinsdag beantwoorden met een actieplan. Europese boerenorganisaties hebben al aangekondigd dat zij zullen demonstreren tegen het uitblijven van schadevergoedingen.
Momenteel kampt de (agrarische) voedselproductie wereldwijd met de gevolgen van de blokkade van de Golf van Hormuz. Omdat kunstmest met het verstoken van grote hoeveelheden (goedkoop) aardgas wordt gemaakt van ureum en ammoniak, hebben boeren wereldwijd te maken met steeds duurder wordende kunstmest.
Geopolitiek
Op dit moment zijn de Europese landen vooral afhankelijk van Rusland en Marokko. In andere delen van de wereld zijn de gevolgen van de blokkade van de Perzische Golf nog veel groter. Met de stijgende energieprijzen is kunstmest ook voor boeren een gigantische kostenpost aan het worden.
Promotion
Daarmee wordt ook duidelijk hoe de geopolitiek impact heeft op de samenleving, en komen een aantal dilemmaās samen. Over geldstromen naar Rusland, een bedrijfsmodel dat afhankelijk is van grote hoeveelheden kunstmest en ons gebruik van fossiele brandstoffen.
Wereldwijd
De gevolgen van de snel oplopende kunstmestprijzen zijn inmiddels wereldwijd zichtbaar. Boeren in Europa, Zuid-Amerika en Aziƫ proberen hun kosten te beperken door minder kunstmest te gebruiken, andere gewassen te gaan verbouwen of investeringen uit te stellen. Sommige boeren overwegen zelfs akkers braak te laten liggen, omdat de verwachte opbrengsten niet langer opwegen tegen de kosten van productie.
De huidige crisis is ontstaan na de escalatie van het conflict tussen de Verenigde Staten en Iran. Door spanningen rond de Straat van Hormuz, een cruciale route voor de export van grondstoffen voor kunstmest, zijn internationale handelsstromen ernstig verstoord geraakt. Sinds eind februari zijn de prijzen van ureum, een belangrijke stikstofmeststof, volgens de Europese Commissie met meer dan de helft gestegen.
Meer dan verdubbeld
In landen als ArgentiniĆ« zijn de prijzen in korte tijd verdubbeld. Ook Europese boerenorganisaties slaan alarm. In Letland waarschuwen boeren dat landbouwgrond mogelijk ongebruikt blijft omdat de kosten van bemesting, brandstof en energie te hoog zijn geworden. Volgens analisten is de situatie ernstiger dan eerdere schokken tijdens de corona-pandemie of bij het uitbreken van de Russische oorlog in OekraĆÆne.
Geen crisis
Toch verwachten deskundigen niet direct een wereldwijde voedselcrisis in 2026. Veel boeren hebben hun kunstmest-voorraden voor het komende seizoen al eerder ingekocht. Wel neemt de druk op landbouwbedrijven verder toe, vooral in Europa waar boeren ook kampen met hoge energierekeningen, strengere milieuregels en oplopende schulden.
Milieuvriendelijker
De crisis leidt tegelijk tot veranderingen in de landbouw. Steeds meer boeren zoeken naar manieren om efficiƫnter met kunstmest om te gaan. Daarbij gaat het om nauwkeuriger bemesten, andere vruchtwisselingen en het gebruik van gewassen die minder voedingsstoffen nodig hebben, zoals soja, gerst of haver. Ook groeit de belangstelling voor technologieƫn die het gebruik van kunstmest kunnen verminderen.
EU-subsidie
Volgens deskundigen verandert de kunstmestmarkt structureel. Waar bedrijven vroeger vertrouwden op snelle wereldwijde leveringen, verschuift de aandacht nu naar zekerheid van aanvoer en eigen productiecapaciteit. Europese landen proberen daardoor minder afhankelijk te worden van import uit politiek instabiele regioās. Er wordt zelfs gepleit voor EU-subsidies voor het in stand houden (en uitbreiden !) van Europese productie
De Voedsel- en Landbouworganisatie van de Verenigde Naties, de FAO, waarschuwde eerder al dat de wereldwijde kunstmestprijzen in de eerste helft van 2026 mogelijk nog eens 15 tot 20 procent hoger uitvallen als de crisis aanhoudt. Dat kan gevolgen hebben voor de productie van basisgewassen zoals tarwe, maĆÆs en rijst.
Analisten benadrukken dat de gevolgen uiteindelijk verder kunnen reiken dan de landbouwsector alleen. Hogere kosten voor boeren kunnen doorwerken in voedselprijzen voor consumenten. Daarmee groeit de zorg dat geopolitieke conflicten steeds directer invloed krijgen op de dagelijkse voedselvoorziening.