De Europese Unie ligt achter op bijna alle doelen van het eigen milieuactieprogramma tot 2030. Het jaarlijkse overzicht dat deze achterstand bevestigt, valt samen met de nu aangekondigde plannen die bestaande regels juist verder versoepelen. Daardoor groeit de vrees dat de kloof tussen ambities en werkelijkheid alleen maar groter wordt.
De nieuwe Omnibus-voorstellen betekenen dat veel Europese milieuwetten van de vorige Europese Commissie (VDL-1) worden verzwakt. Milieuorganisaties waarschuwen dat de veranderingen van VDL-2 verder gaan dan technische aanpassingen en direct raken aan de bescherming van natuur, gezondheid en leefomgeving.
Meerdere organisaties waarschuwen dat belangrijke natuurwetten hierdoor onder druk komen te staan. Regels die beschermen tegen aantasting van ecosystemen en watervervuiling kunnen worden verzwakt zodra zij opnieuw worden opengesteld.
Het pakket opent eerder vastgelegde normen voor industrie, landbouw en afval. Een opvallend punt is dat grote veehouderijen minder verplichtingen krijgen om energie- en watergebruik te rapporteren. Ook vervalt de plicht om alternatieven voor het gebruik van chemische pesticiden te beoordelen. Critici noemen dit een stap terug die vervuiling in stand houdt.
Ook landbouwbeleid schuift verder op. De druk op bestaande afspraken over mestgebruik, beschermde natuurgebieden en waterkwaliteit neemt toe. Tegelijk wordt gewaarschuwd dat landbouwers afhankelijk blijven van duidelijke regels, en dat versoepelingen tot ongelijkheid tussen regioās kunnen leiden.
De Nederlandse EuroparlementariĆ«r Bas Eickhout (GroenLinks/PvdA) noemt dit āeen volstrekt verkeerd signaal aan de grootste agrarische bedrijven van Europa, maar ook oneerlijk voor de boeren die wel van goede wil zijn: vervuilt u lekker, wij zullen u er niet op aansprekenā.
Een veelgehoorde zorg is dat zodra wetten eenmaal worden opengebroken, de uiteindelijke aanpassing dieper ingrijpt dan oorspronkelijk was bedoeld. Volgens tegenstanders biedt dit ruimte voor extra druk om bestaande regels verder af te zwakken, waardoor de basis van Europees milieubeleid kan eroderen.
Het Omnibus-pakket staat niet op zichzelf. Eerder werden plannen afgezwakt en uitgesteld die verplichtingen voor bedrijven rond duurzaamheid en toeleveringsketens terugschroeven. Samen schetsen deze voorstellen een koers waarin milieuregels sneller worden aangepast of beperkt, juist terwijl rapporten laten zien dat de EU haar doelstellingen niet haalt.
De nieuwe wetten worden nu voorgelegd aan het Europees Parlement en aan de EU-landen. Eickhout vreest dat het net zo zal gaan als bij eerdere omnibussen: Brussel stelt beperkte veranderingen voor, maar de lang gekoesterde wrok van rechtse EU-politici tegen Klimaatbeleid en Green Deal opent de weg voor āsloopkogel-wettenā om Europese milieubescherming te verzwakken.