Het jaarlijkse onderzoek beoordeelt de situatie in alle 27 landen van de Europese Unie en daarnaast in vier kandidaat-lidstaten. Daarbij kijkt de Commissie naar vier vaste onderdelen: de onafhankelijkheid van de rechtspraak, de bestrijding van corruptie, de persvrijheid en de controle op de macht van de overheid.
Grote verschillen
Hoewel de Europese Commissie op verschillende terreinen vooruitgang ziet, is het algemene beeld ongelijk. In sommige landen zijn belangrijke hervormingen doorgevoerd, maar in veel andere landen blijven dezelfde tekortkomingen bestaan. De verschillen tussen de EU-landen zijn daardoor groot.
De uitvoering van eerdere aanbevelingen verloopt bovendien steeds trager. Slechts 47 procent van de aanbevelingen uit 2025 is inmiddels geheel of gedeeltelijk opgevolgd. Dat is aanzienlijk minder dan een jaar eerder en het laagste niveau sinds 2022. Daarmee is de uitvoering voor het tweede achtereenvolgende jaar vertraagd.
Promotion
Nog niet voldoende
Juist dat baart zorgen, omdat veel tekortkomingen al meerdere jaren achter elkaar worden genoemd. Op uiteenlopende terreinen constateert Brussel dat eerdere waarschuwingen nog altijd niet volledig zijn opgevolgd. Volgens het rapport zijn in veel landen aanvullende hervormingen noodzakelijk voordat de rechtsstaat overal voldoende is gewaarborgd.
Een belangrijk aandachtspunt blijft de bestrijding van corruptie. Verscheidene EU-landen hebben nieuwe maatregelen of instellingen ingevoerd, maar de Commissie benadrukt dat effectieve onderzoeken, vervolgingen en rechterlijke uitspraken noodzakelijk blijven. Ook vraagt zij om strengere regels tegen belangenverstrengeling, meer transparantie rond lobby-activiteiten en betere controle op de integriteit van bestuurders.
Wetgeving
Ook de manier waarop wetten tot stand komen blijft onderwerp van kritiek. In meerdere landen wordt nog vaak gebruikgemaakt van spoedprocedures of ontbreekt een brede openbare raadpleging. Daarnaast vraagt de Europese Commissie aandacht voor de positie van maatschappelijke organisaties. Zij moeten volgens het rapport voldoende ruimte houden om hun werk te doen en deel te nemen aan het publieke debat.
De Commissie ziet eveneens kwetsbaarheden bij de persvrijheid en de onafhankelijkheid van publieke media. Politieke invloed, financiering en benoemingsprocedures blijven volgens het rapport in verschillende landen aandacht vragen. Tegelijkertijd werken meerdere EU-landen aan betere bescherming van journalisten tegen intimiderende rechtszaken, maar verloopt de invoering van die maatregelen nog ongelijk.
Rechtspraak
Het rapport bevat voor ieder EU-land nieuwe aanbevelingen die als leidraad moeten dienen voor verdere hervormingen. Volgens de Commissie zijn onafhankelijke rechtspraak, een doeltreffende bestrijding van corruptie, vrije media en een goede controle op de overheid onmisbaar voor het vertrouwen van burgers in de democratie én voor een stabiel investerings- en ondernemingsklimaat binnen de Europese Unie.