EU-Green Deal vereist in 30 jaar omlegging honderden miljarden

EP Plenary session - Outcome of the COP25

Europees Commissaris Frans Timmermans presenteert dinsdag in het Europees Parlement in Straatsburg de eerste financiële kaders van de EU Green Deal. De nieuwe Europese Commissie van voorzitter Von der Leyen en vice-voorzitter Timmermans wil binnen dertig jaar de EU duurzaam, milieuvriendelijk en klimaatbestendig maken.

Voor de eerstkomende tien jaar is een ‘Duurzaam Investeringsplan’ nodig van zo’n 1000 miljard euro nodig. Het geld moet vooral komen uit het verplaatsen van al bestaande posten in de huidige Europese begroting, aangevuld door investeringen door bedrijven en door mede-financiering door de EU-landen.

De Europese Green Deal betekent in feite een volledige omschakeling van de huidige EU-werkwijze waarbij bedrijven en regeringen financiële steun kunnen krijgen voor hún plannen, die per land kunnen verschillen. Als straks de EU alleen maar steun verleent aan milieuvriendelijke projecten die gericht moeten zijn op vermindering van CO2-luchtvervuiling, op niet-vervuilende producten, dan moet er heel wat op de schop.

De toekomstplannen van de huidige EU-Commissie bevatten onder meer het op grote schaal aanplanten van bomen en bossen, de bouw van energiezuinige huizen en het plaatsen van een miljoen laadpalen voor elektrische auto’s. Als het aan Timmermans ligt, kunnen gezinnen in heel Europa straks voor een vast bedrag per maand een elektrische auto leasen. Daarvoor moet de Europese Investeringsbank EIB goedkopere leningen verstrekken aan dealers in Oost-Europa, die zo private lease van elektrische auto’s mogelijk maken.

De Europese Commissie werkt ook aan een invoerbelasting op vervuilende goederen die Europa importeert uit Aziatische of Zuid-Amerikaanse landen. Daarbij wordt voortaan ‘meegerekend’ of bij de productie van zulke goederen ‘klimaatneutraal’ is gewerkt. Dit plan waarbij ‘CO2-luchtvervuiling aan de grens wordt afgerekend’, wordt volgend jaar gepresenteerd.

Het investeringsplan is onderdeel van de Green Deal die de EU-leiders in december zijn overeengekomen. Alleen Polen legde zich nog niet vast aan de afgesproken doelstelling. Het land wil eerst zekerheid over financiële compensatie voor zijn inspanningen. Het overgangs-fonds trekt Polen misschien over de streep.

Daarom pleiten Von der Leyen en Timmermans voor een apart fonds van 100 miljard euro voor landen waar de overgang van oude, vervuilende industrie naar uitstootvrije productie buitensporig veel moeite en geld zal kosten. Daarbij wordt vooral gedacht aan het afschaffen van de kolenwinning in Polen en Slowakije.

De financiering van dat overgangsfonds bestaat voor een klein deel uit níeuw EU-geld. Daarvoor moet 7,5 miljard euro worden vrijgemaakt in de meerjarenbegroting van 2021 – 2027. Over die 7,5 miljard zijn de EU-ministers het wel eens, maar nog lang niet over die meerjarenbegroting. Nederland, Zweden, Denemarken en Oostenrijk willen die begroting houden op de huidige 1,00 procent van de totale economie; andere EU-landen willen een kleine stijging toestaan. Maar het Europees Parlement en Von der Leyen c.s. zeggen dat voor nieuwe taken er nieuw geld bij moet.

Dat overgangsfonds van 100 miljard zal voor overgrote deel bestaan uit vervanging van bestaande subsidiepotten en de zogeheten EU-structuurfondsen. Daaruit krijgen EU-landen met ‘arme regio’s’ of hoge werkloosheid of gebrekkige infrastructuur of achterblijvende sociale systemen nu (al vele jaren) grote subsidiestromen. EU-landen kunnen dat ‘structuur-geld’ deel voor eigen projecten inzetten. Voor Timmermans valt te vrezen dat de EU-regeringen straks niet happig zullen zijn op ‘sigaren uit eigen doos’.

Daarnaast vindt Timmermans dat ook de huidige EU-landbouwsubsidies ánders en béter ingezet moeten worden: niet langer als EU-steun voor grote agroconcerns en voedselproducenten, maar als inkomenssteun voor individuele boeren die duurzaam en milieuvriendelijk produceren. Ook daar valt het nodige verzet te verwachten.