De vijf landen gelden als wegvoorbereiders voor andere EU-landen; hun besprekingen worden bijgewoond door een waarnemer van de Europese Commissie. De Groep van Vijf komt eind deze maand opnieuw bijeen, ditmaal in München.
Italië
Opvallend afwezig bij de besprekingen is Italië dat vorig jaar al een eigen terugkeercentrum bouwde in Albanië, en daarmee in feite al op de Europese besluiten vooruit liep. Tot groot ongenoegen van de Italiaanse premier Meloni heeft Italië die terugkeer-gevangenis in Albanië niet in gebruik kunnen nemen op last van vonnissen van Italiaanse rechtbanken. Die noemden de gedwongen uitzettingen van afgewezen asielzoekers in strijd met de wet, en mogelijk een schending van mensenrechten.
Duitsland, Oostenrijk, Griekenland, Denemarken en Nederland verwachten dat zo’n centrum in 2027 operationeel kan worden. De plannen zijn mogelijk geworden door nieuwe Europese migratieregels. Het Europees Parlement keurde in juni strengere regels goed die het terugsturen van migranten moeten versnellen.
Promotion
Met anderen
De vijf landen willen ook internationale organisaties bij de verdere uitwerking betrekken. Denemarken meldde dat overleg wordt gezocht met de Internationale Organisatie voor Migratie en de VN-Vluchtelingenorganisatie. UNHCR zei nog geen details van het voorstel te hebben ontvangen en daarom niet inhoudelijk op de afspraken te kunnen reageren.
De Groep van Vijf wil intussen doorgaan. De landen hebben dit jaar al verscheidene keren over hun migratieplannen gesproken en komen eind september opnieuw bijeen, ditmaal in München. Denemarken verwacht uiterlijk eind 2027 klaar te zijn om migranten daadwerkelijk naar een gezamenlijk terugkeercentrum buiten de EU te sturen.
Bedenkingen
Mensenrechtenorganisaties hebben grote bezwaren tegen de plannen. Zij vrezen dat migranten buiten Europa in gevangenis-achtige voorzieningen terechtkomen, onvoldoende juridische bescherming krijgen of langdurig worden vastgehouden. Ook wordt gewaarschuwd voor mogelijke vervolging, mishandeling en andere schendingen van fundamentele rechten in landen waar migranten naartoe worden gebracht.
Ook de Raad van Europa heeft gewaarschuwd voor de juridische gevolgen. Volgens de organisatie brengen terugkeercentra buiten de EU aanzienlijke risico’s met zich mee. Migranten moeten toegang houden tot juridische hulp en bescherming. De verantwoordelijkheid daarvoor verdwijnt niet wanneer een afgewezen asielzoeker buiten EU-grondgebied wordt ondergebracht.
Afschuiven
Critici plaatsen het plan bovendien in een bredere ontwikkeling waarbij Europese landen delen van hun migratiebeleid naar armere landen verplaatsen. Afrikaanse en Europese activisten waarschuwen dat daarmee niet alleen grensbewaking en detentie worden uitbesteed, maar ook verantwoordelijkheden voor migranten en vluchtelingen. Zij verzetten zich tegen financiële of diplomatieke afspraken hierover.