Britten uit EU: alarmsignaal voor Europa, of een nieuwe dageraad?

Het vertrek van het Verenigd Koninkrijk uit de Europese Unie is “een schok en een historisch alarmsignaal voor heel Europa”, zo noemt de Franse president Emmanuel Macron de Brexit. Dit signaal moet volgens hem in alle EU-landen worden gehoord en moet de Europagezinden aan het denken zetten.

In een reactie op het Britse vertrek uit de al bijna 75 jaar bestaande Europese samenwerking zei Macron dat de breuk met de Britten mogelijk is geworden, omdat “we in ons Europa niet genoeg hebben veranderd”.

Met zijn reactie keek blikte Macron niet alleen terug op ook zijn eigen kritiek op het functioneren van de Europese Unie, maar gaf hij ook opnieuw een voorzet voor de EU-toekomstconferentie die over enkele maanden wordt gelanceerd. Het is de bedoeling dat in een twee jaar durende conferentie de héle Europese Unie wordt gemoderniseerd. Daarbij zal niet alleen gekeken worden naar het huidige takenpakket, maar ook naar de huidige en toekomstige kosten en het hele proces van beslissingen en bevoegdheden.

Eurokritische politici en EU-afstandelijke landen hebben het Britse besluit vaak bestempeld als teken van Britse afkeuring van de EU-werkwijze, en dat bij tijdige inkrimping en bezuinigen in de EU de Britten wel zouden zijn gebleven. Die critici houden Europagezinde politici die pleiten voor méér EU verantwoordelijk voor wat zij noemen ‘het begin van het afbrokkelen van Europa’.

De drie EU-voorzitters Michel, Von der Leyen en Sassoli spraken in hun reactie op het Britse vertrek van “een nieuwe dageraad voor Europa”. Voor het trio was vrijdag onvermijdelijk een dag van “reflectie en gemengde emoties, zoals voor zoveel mensen.” De EU-leiders betreuren het Britse besluit nog steeds, maar zijn vastbesloten om het nieuwe partnerschap ambitieus vorm te geven. Alleen door hun krachten te bundelen kunnen de EU-landen uitdagingen als klimaat, digitalisering en internationale concurrentie het hoofd bieden, zeiden ze.

De Britse vlag is vrijdag in Brussel en Straatsburg bij de Europese Raad en de gebouwen van het Europees Parlement gestreken. Twee medewerkers hadden minder dan een minuut nodig om de Britse vlag weg te halen. Ze pakten de mast, vouwden de vlag op en vertrokken in stilte.

Premier Boris Johnson hield zich grotendeels op de achtergrond. Wel sprak hij de Britse bevolking toe in een videoboodschap. Johnson zei dat de brexit voor veel mensen “een ongelofelijk moment vol hoop” is, waarvan ze dachten dat het nooit zou aanbreken. Johnson heeft zijn landgenoten een “nieuw tijdperk van vriendschappelijke samenwerking” met de Europese Unie in het vooruitzicht gesteld. Hij noemt de brexit “geen einde, maar een begin” van een nieuw hoofdstuk in de Britse geschiedenis.