De Europese Unie en Canada willen hun economische samenwerking versterken om minder afhankelijk te worden van de Verenigde Staten. Maar een voorstel van Commissievoorzitter Ursula von der Leyen om Canada een bijzondere EU-status te geven, wordt door Europese regeringen geblokkeerd.
Minder USA
De Canadese premier Mark Carney zoekt nauwere economische en politieke banden met Europa vanwege de opgelegde Amerikaanse importheffingen en de verslechterde betrekkingen met Washington. President Donald Trump heeft bovendien gedreigd de handel met Europa op verschillende terreinen stop te zetten als hij de toenadering tot Canada als vijandig beschouwt.
Vooral Duitsland verzette zich tegen Von der Leyens voorstel om Canada het eerste 'geassocieerde lid' van de EU te maken. Ook Frankrijk, Italië en andere EU-landen maakten bezwaar. De Duitse bondskanselier Friedrich Merz drong erop aan de benaming te schrappen uit de gezamenlijke verklaring van de EU-Canada-top in Montreal.
Vage rechten
De bezwaren richten zich vooral op het ontbreken van een juridische basis. De Europese verdragen kennen geen geassocieerd lidmaatschap. Verscheidene regeringen vinden bovendien dat Von der Leyen onvoldoende overleg heeft gevoerd en dat onduidelijk blijft welke rechten en verplichtingen Canada met deze status zou krijgen.
Europese diplomaten vrezen daarnaast dat een bijzondere status voor Canada verwachtingen wekt bij andere landen die nauwere banden met de EU nastreven. De term ‘geassocieerd lidmaatschap’ werd eerder ook gebruikt voor Oekraïne, als mogelijke tussenstap naar volledig EU-lidmaatschap. Voor Canada zou dezelfde benaming een heel andere betekenis krijgen.
Alliantie
Ondanks de bezwaren bleef Von der Leyen woensdag bij haar aankomst in Montreal spreken over Canada als toekomstig geassocieerd lid. Carney bagatelliseerde het meningsverschil. Volgens hem gaat het niet om namen of benamingen, maar om de concrete voordelen die nauwere samenwerking voor de Canadese bevolking oplevert.
De oorspronkelijke formulering is inmiddels uit de ontwerpverklaring verwijderd. In plaats daarvan spreken Canada en de EU over een 'Alliantie voor de Toekomst' en een steeds nauwere samenwerking zonder volledig lidmaatschap. Beide partijen willen de precieze inhoud daarvan verder uitwerken in de aanloop naar hun volgende top in 2027.
Digitaal en gas
Tijdens de tweedaagse bijeenkomst in Montreal bespreken Carney, Von der Leyen en voorzitter van de Europese Raad António Costa uitbreiding van de samenwerking op het gebied van handel, defensie, energie, veiligheid en technologie. Ook kunstmatige intelligentie en de levering van belangrijke grondstoffen staan op de agenda.
Een concreet onderdeel is een nieuw akkoord over digitale handel, dat elektronische contracten, gegevensuitwisseling en grensoverschrijdende transacties moet vergemakkelijken. Daarnaast onderzoeken Canada en Europa uitbreiding van de handel in kritieke mineralen en de mogelijkheid om meer Canadees vloeibaar aardgas naar Europa te exporteren.
