Nieuwkomers kunnen al vóór hun officiële toetreding bepaalde voordelen van het EU-lidmaatschap krijgen. Na toetreding blijven ze onderworpen aan bijzondere voorwaarden. Daarmee ontstaat een vorm van proeflidmaatschap, al krijgen de landen formeel wel de status van EU-lidstaat.
Peroefperiode
Brussel heeft zoals verwacht voorgesteld om vier kandidaat-lidstaten voor een proefperiode van 15 jaar toe te laten, onder verschillende ontbindende voorwaarden. Voor Oekraïne wordt bovendien bepaald dat hun landbouw- en voedselexport traag gefaseerd en gemaximeerd mag worden toegelaten.
Het voorstel wordt op de EU-top van 15 en 16 oktober door de staatshoofden en regeringsleiders besproken, mogelijk in aanwezigheid van president Zelensky. Met de gefaseerde toetreding (op z’n vroegst in 2028) komt een eind aan bijna twintig jaar van delibereren over EU-uitbreiding na de forse uitbreiding van 2005. Montenegro hoopt al in 2028 het 28e EU-lid te worden.
Promotion
Onvermijdelijk
Sindsdien gelden zo’n tien landen als kandidaat-lid, waartegen jarenlangn tal van bedenkingen en aarzelingen zijn ingebracht. Door het uitbreken van de Russische oorlog tegen Oekraïne en de hybride oorlogshandelingen tegen andere Europese landen, wordt uitbreiding en versterking van de EU nu door steeds meer EU-landen als onvermijdelijk beschouwd.
Ook wil Brussel voorkomen dat afzonderlijke landen de toetreding van kandidaat-landen jarenlang kunnen blokkeren. Besluiten binnen de EU zouden voortaan met een gekwalificeerde meerderheid genomen kunnen worden. Die hervorming ligt politiek gevoelig. Voor het afschaffen van unanimiteit is juist instemming van alle lidstaten nodig.
Oekraiense landbouw
Voor Oekraïne bevat het uitbreidingsplan bovendien bijzondere voorwaarden. Brussel wil de toegang van sommige landbouwproducten tot de Europese markt aanzienlijk beperken. Ook zouden Oekraïense boeren niet onmiddellijk volledig aanspraak kunnen maken op Europese landbouwsubsidies. De omvang en hoge productiviteit van de Oekraïense landbouw spelen daarbij een belangrijke rol: veel EU-boeren vrezen grote concurrentie.
De Oekraïense landbouwminister Taras Vysotsky verzet zich tegen blijvende export-beperkingen. Kyiv accepteert wel tijdelijke invoerquota, overgangsperioden en een geleidelijke invoering van landbouwsubsidies, maar verlangt een duidelijke einddatum.