De kern van het probleem in Ierland is de gebrekkige zuivering van het rioolwater, waardoor in stedelijke gebieden het oppervlaktewater niet voldoet aan minimale criteria. Dit heeft geleid tot een nieuwe Europese juridische procedure tegen Ierland. Daarbij wordt gesteld dat de huidige maatregelen nog niet voldoen aan Europese verplichtingen voor de bescherming van natuur en waterkwaliteit.
In alle drie landen staan de veehouderij en het gebruik van mest of kunstmest centraal in het debat over waterkwaliteit. Ierland beschikt sinds kort over toestemming om meer mest te mogen verspreiden, hetgeen juridisch nog omstreden is en waarvan nog niet duidelijk is of de Ierse boeren aan nog strengere voorwaarden kunnen voldoen.
Juist een paar weken geleden kreeg Ierland toestemming om nog eens drie jaar de nitraatnormen te overschrijden, mits de Ierse landbouwers en melkveehouders hun vervuiling aantoonbaar gaan verminderen. Of en hoe ze dat zullen gaan doen, is nog onduidelijk. Een recent onderzoek in Ierland toonde aan dat er in sommige stroomgebieden van rivieren sprake is van een toenemende nitraatvervuiling.
In Duitsland en Nederland is vooral sprake van nitraatvervuiling door landbouwactiviteiten, zoals door het verspreiden van mest over weilanden. Nederland vroeg de EU ook om een tijdelijke uitzondering, maar kreeg die niet. Duitsland wordt juist aangesproken op het nog steeds ontbreken van voldoende eerder toegezegde maatregelen.
Ook in Duitsland speelt juridische druk een belangrijke rol. Daar is al enkele jaren geleden vastgesteld dat de aanpak van nitraatvervuiling niet voldeed aan de Europese eisen. Rechterlijke uitspraken hebben de Duitse overheid gedwongen om aanvullende actieprogramma’s op te stellen en het beleid aan te scherpen.
De Duitse vorige centrumlinkse had daarom een nieuwe mestwet vastgesteld waardoor er minder mest uitgereden zou mogen worden in gebieden die al ernstig vervuild zijn. Maar de nieuwe door de CDU geleide regering heeft dat besluit teruggedraaid. Daardoor dreigt Brussel nu alsnog dreigende miljoenenboetes bij Berlijn te gaan incasseren.
Nederland staat eveneens onder druk van de Europese Commissie. Een verzoek om tijdelijke toestemming om extra mest op landbouwgrond toe te mogen passen (derogatie) is door Brussel afgewezen. Daarmee blijft Nederland gebonden aan de bestaande Europese beperkingen.
In de strijd voor natuurherstel en tegen milieuvervuiling lukt het Nederland niet om de stikstofuitstoot terug te dringen, vooral omdat het land tot nu toe weigert de grote veestapel van melkveehouderij en varkensfokkers te verkleinen.
Daarnaast dreigt Den Haag in conflict te komen met de EU-richtlijn tegen nitraatverontreiniging omdat Nederland niet alleen de doelstelling van 2025 niet heeft gehaald, maar ook voor 2026 en 2027 nog geen plannen aan Brussel heeft gepresenteerd om de nitraatverontreiniging te verminderen.