In de nieuwe regels spreken de EU-landen af de komst van nieuwe asielzoekers zo veel mogelijk te spreiden over alle lidstaten. Een dergelijke ‘ spreidingswet’ moet voorkomen dat de meesten moeten worden ondergebracht in de landen van aankomst zoals Griekenland, Spanje en Italië. EU-landen die daar niet aan willen meewerken, kunnen aan diep licht ontkomen door mee te betalen aan de opvang door de andere EU-landen.
Ook wordt gewerkt aan een gedeeltelijk herstel van het zogeheten Dublin-akkoord en de Schengen-reisbepalingen waarbij beslissingen over asielaanvragen voor elkaar weer bindend worden.
Meer uitzetten
De nieuwe regels zijn bedoeld voor asielzoekers die geen recht hebben om in een EU-land te verblijven. Volgens de asielministers van de EU-landen en onderhandelaars van het Europees Parlement moet het systeem eenvoudiger, sneller en effectiever worden, omdat momenteel slechts een beperkt deel van de afgewezen asielzoekers daadwerkelijk terugkeert naar het land van herkomst.
Promotion
Buiten de EU
Een belangrijk onderdeel van het akkoord is de mogelijkheid voor EU-landen om afspraken te maken met niet-EU-landen over terugkeercentra. Afgewezen asielzoekers kunnen daar ‘tijdelijk worden ondergebracht’ in afwachting van hun formele, juridische afwijzing. Mensenrechtengroepen noemen dat ‘uitzetting’ en ‘gevangenhouding’. Voor dergelijke detentiecentra moet wel eerst een overeenkomst worden gesloten met het gastland.
De verordening geeft de asielministers ook meer mogelijkheden om mensen vast te houden wanneer zij bijvoorbeeld niet meewerken aan hun terugkeer of wanneer er risico bestaat dat zij zich aan toezicht onttrekken. De maximale duur van detentie wordt uitgebreid ten opzichte van de huidige regels.
Bindend
Verder wordt een bindend Europees terugkeerbevel ingevoerd. Daarmee moeten terugkeerbesluiten beter herkenbaar worden, zodat landen gemakkelijker kunnen samenwerken bij het uitvoeren van terugkeerprocedures. Hiermee proberen de EU-landen terug te keren naar de situatie van voor 2015 toen de EU-landen zich (meestal) nog hielden aan elkaars afspraken.
Het akkoord past in een bredere aanscherping van het Europese migratiebeleid. Verscheidene EU-landen voeren al gesprekken met landen buiten de EU over de mogelijke vestiging van terugkeercentra. Italië heeft al zo’n afgesloten opvanglocatie ingericht in Albanië, maar nog niet in gebruik genomen.
Geloofwaardig
Tegenstanders waarschuwen dat de nieuwe regels kunnen leiden tot meer detentie en grotere risico’s voor migranten. Voorstanders stellen daartegenover dat de Europese Unie behoefte heeft aan een geloofwaardig en effectief terugkeerbeleid.
Het voorlopige akkoord moet nog formeel worden goedgekeurd door het Europees Parlement en de lidstaten voordat de nieuwe regels definitief van kracht worden.