Volgens de Europese Commissie zijn de uitdagingen voor de EU-meerjarenramingen veranderd sinds de vorige budgetronde in 2021. De Russische invasie in Oekraïne, spanningen aan de oostgrens van Europa en een veranderende economische wereldorde vragen om meer investeringen in veiligheid. Tegelijk moet de EU economisch meer concurrerend worden in reactie op dreigende Amerikaanse en Chinese handelsmaatregelen..
Een belangrijk deel van de bestaande structuurfondsen, die nu vooral worden ingezet voor regionale ontwikkeling in minder welvarende gebieden, zou volgens het voorstel voortaan ook gebruikt moeten kunnen worden voor defensiegerelateerde projecten. Dat kan bijvoorbeeld gaan om de bouw van infrastructuur die ook militair inzetbaar is, of om de versterking van de defensie-industrie.
De Commissie spreekt in totaal over een bedrag van ruim 392 miljard euro tot 2027. Hoeveel daarvan precies naar defensie en economie zou moeten gaan, is nog niet vastgelegd. EU-landen zouden de ruimte moeten krijgen om zelf prioriteiten te stellen, zolang ze bijdragen aan de ‘strategische autonomie’ van de EU, aldus het voorstel.
Het plan is politiek gevoelig. Verscheidene lidstaten, vooral in Oost- en Zuid-Europa, vrezen dat de oorspronkelijke doelen van de structuurfondsen, zoals het verkleinen van regionale ongelijkheid, onder druk komen te staan. Ook sommige Europarlementariërs stellen vragen bij de heroriëntatie van gelden die bedoeld zijn voor sociale en economische cohesie.
Voorstanders wijzen erop dat militaire weerbaarheid en economische versterking juist voorwaarden zijn voor duurzame ontwikkeling. Als Europese regio’s veiliger en beter verbonden zijn, profiteren ook lokale economieën daarvan, aldus de Commissie. Bovendien wordt benadrukt dat lidstaten niet verplicht worden defensie-uitgaven te doen, maar dat het een keuzemogelijkheid is. Daarmee krijgen landen als Hongarije en Slowakije een mogelijke opt-out.
Naast het voorstel voor een heroriëntatie van de structuurfondsen, presenteerde de Commissie ook een bredere routekaart voor de versterking van Europese defensiecapaciteiten. Daarin wordt onder meer opgeroepen tot meer gezamenlijke aanbestedingen bij de aanschaf van wapens en een snellere inzetbaarheid van Europese troepen. De nadruk ligt op samenwerking en coördinatie tussen de lidstaten.
Het Europees Parlement gaf woensdag in een aparte resolutie steun aan de plannen om Europa ‘weerbaar’ te maken tegen externe dreigingen. Met een ruime meerderheid stemde het parlement voor meer gezamenlijke defensieprojecten en het principe dat ‘alles wat nodig is’ moet kunnen worden gedaan om de veiligheid van de EU te garanderen.