Terwijl traditionele bestemmingen voor afvalexport zoals China hun deuren sluiten voor afval uit EU-landen, kijken de rijkere westelijke EU-landen naar die in het oosten. Het resultaat is een enorme toename van de vervuiling en de verslechtering van het milieu in Centraal- en Oost-Europa.
De Europese Commissie werkt momenteel, als onderdeel van de Green Deal, aan herziening van de regelgeving voor afvaltransport, die dateert uit 2006. De herziening heeft tot doel recycling binnen de EU gemakkelijker te maken en transport en vervoer van afval naar landen buiten de EU te verminderen.
Deskundigen vrezen dat strengere controle op transporten naar ontvangers buiten de EU kan leiden tot een toename van afvaltransport naar andere lidstaten bínnen de EU.
“De EU genereert te veel afval en kan er niet mee omgaan. Daarom wordt dit afval verscheept naar landen met lagere lonen en een zwakkere milieubescherming, zoals Turkije, Maleisië of Indonesië,” zo zei Pierre Condamine van Zero Waste Europe, tegen Emerging Europe .
Volgens de Europese Commissie heeft de EU alleen al in 2019 1,5 miljoen ton plastic afval geëxporteerd, voornamelijk naar Turkije, Maleisië, Indonesië, Vietnam, India en China. Maar aangezien die export nu wordt beperkt, wordt gevreesd voor afvoer naar landen met lagere lonen zoals Polen, Bulgarije of Roemenië. Afvalstromen die voorheen naar Zuidoost-Azië gingen, gaan dan naar Midden- en Oost-Europa.
Sinds dit jaar gelden drie nieuwe beperkingen voor de uitvoer van afval buiten de EU, vooral voor enkele plasticsoorten. Als gevolg hiervan hebben verschillende EU-leden in de MOE-regio een groei doorgemaakt in de invoer van zwerfvuil.
Hoewel dit technisch gezien legaal is, is gebleken dat transporten met het label ‘recyclebaar materiaal’ toch niet-herbruikbaar afval te bevatten – een dienst waarvoor sommige bedrijven bereid zijn fors te betalen en soms samenwerken met georganiseerde misdaadgroepen.
Het probleem is bijzonder acuut in Roemenië. De grenspolitie in de Roemeense havenstad Constanţa (aan de Zwarte Zee) vond in april verschillende containers geladen met afval die illegaal waren geïmporteerd. De documentatie van de zending vermeldde dat het alleen recyclebaar plastic bevatte, maar het bleek ook hout, metaal en gevaarlijk afval, zoals batterijen, te bevatten. De containers bleken in Duitsland te zijn gestapeld door een Belgisch bedrijf.
Evenzo heeft Polen, dat na Turkije en Maleisië al de op twee na grootste hoeveelheid afval van het Verenigd Koninmkrijk ontvangt, ook geleden onder een toename van transporten vanuit de EU.
Terwijl Oostenrijk, Duitsland en Italië er allemaal van worden beschuldigd niet genoeg te doen tegen illegale export naar Polen, was Duitsland in 2019 de oorsprong van 70 procent van het afval dat naar Polen ging.
Ook in 2019 arresteerde de politie in Krakau, Katowice en Czestochowa 15 mensen die ervan beschuldigd werden deel uit te maken van de “afvalmaffia”, nadat 2.452 ton illegaal opgeslagen afval was gevonden in en rond de drie steden. Ze hadden twee miljoen euro in rekening gebracht voor hun diensten, wat aantoont hoe lucratief de afvalindustrie kan zijn.