Bovendien wisselen de EU-landen hun ervaringen onvoldoende met elkaar uit. De Rekenkamer verwijt de Europese Commissie onvoldoende toezicht te houden. Vier jaar na het begin van de Russische oorlog tegen Oekraïne leiden deze tekortkomingen ertoe dat de EU-sancties nog steeds omzeild kunnen worden, zo zeggen de controleurs.
Per land
De handelssancties zijn een EU-verantwoordelijkheid, maar de controle erop is in handen van de nationale douaneautoriteiten van de 27 EU-landen. Sinds februari 2022 heeft de EU stapsgewijs 21 sanctie-pakketten ingesteld om de Russische oorlogsinspanningen te verzwakken. Het gaat om de meest ingrijpende sancties die Brussel ooit heeft vastgesteld.
De EU heeft onder meer maatregelen genomen om te voorkomen dat EU-export via derde landen alsnog in Rusland terechtkomt. Die sancties hebben de handel tussen de EU en Rusland aanzienlijk doen krimpen en de rechtstreekse uitvoer van kritieke militaire goederen teruggeschroefd.
Militair gebruik
Desondanks duiken nog steeds berichten op over Europese militaire goederen die in Russische wapens worden gebruikt. Begin deze week werd bekend dat in Nederland gefabriceerde ICT-techniek nog wordt gebruikt bij het maken van Russische drones. Vorige maand bleek dat in Ierland gefabriceerde grondstof voor aluminium wordt geleverd aan Rusland.
De EU-auditors hebben kritiek op de verschillende manieren waarop EU-landen sommige uitzonderingsbepalingen uitleggen. Soms zijn de sancties zodanig vaag geformuleerd dat EU-landen verschillende interpretaties kunnen hanteren. Hierdoor wordt in de hand gewerkt dat bedrijven hun handel dan via die EU-landen laten lopen wat de deur openzet voor omzeiling.
Minder handel
Sinds 2022 is de handel tussen de EU en Rusland gekelderd, al is ze niet helemaal stilgevallen. Zo accepteren sommige EU-landen nog steeds dat havenfaciliteiten worden gebruikt om de Russische ‘schaduwvloot’ olietankers in de vaart te houden.
Qua handel is de EU gezakt van Ruslands belangrijkste naar de op twee na grootste handelspartner. In 2025 was de EU goed voor ongeveer 10 % van de Russische handel in goederen, met een waarde van 58 miljard euro. In 2021 was dat nog vijfmaal zo veel.
Het effect op de invoer werd geschat op ongeveer 110 miljard euro, ofwel 75 % van vóór de oorlog. Over het algemeen waren de EU-sancties grotendeels geslaagd, maar blijft het zaken-doen met Rusland via tussen-landen een probleem, zo zegt het ERK-onderzoek.
