De uitspraak betekent een gevoelige nederlaag voor de Italiaanse regering en haar plannen om asielzoekers in Albanië onder te brengen.
Italië wilde vorig jaar afgewezen asielzoekers tijdelijk onderbrengen in opvangkampen op Albanees grondgebied, terwijl hun procedures in Italië zouden worden afgehandeld. Die aanpak is volgens het Europees Hof van Justitie in strijd met de Europese regels. Het Hof benadrukt dat alleen de Europese instellingen kunnen bepalen welke derde landen als veilig worden beschouwd.
De uitspraak van het Hof is het directe gevolg van kritiek op het Italiaanse plan om migranten met een tijdelijk verblijf in Albanië te verwerken. Die overeenkomst werd door Italië gepresenteerd als een innovatieve manier om druk op het eigen opvangsysteem te verlichten. Maar volgens het Hof mag Italië niet zelfstandig beslissen dat Albanië een veilig derde land is.
De uitspraak onderstreept de beperkingen voor nationale regeringen die migratie buiten de EU willen afhandelen. Landen mogen alleen migranten terugsturen naar landen die voldoen aan duidelijke EU-normen op het gebied van veiligheid, mensenrechten en opvangmogelijkheden. Een eigen lijst opstellen met zogenoemde veilige landen mag dus niet meer.
De discussie rond het Italiaanse plan speelt tegen de achtergrond van een aanhoudende aankomst van asielzoekers die via de Middellandse Zee Europees grondgebied bereiken. Vooral Italië heeft te maken met veel mensen die in gammele bootjes van criminele mensensmokkelaars vanuit Noord-Afrika aankomen
Tegelijkertijd ligt het Europese asielbeleid al jaren onder vuur. De EU-landen zijn het nog steeds niet eens over een gemeenschappelijk beleid, onder meer vanwege onenigheid over de verdeling van de asielzoekers. Sommige landen weigeren structureel om migranten op te nemen of om bij te dragen aan herverdeling tussen de EU-landen.
De uitspraak van het Europees Hof vergroot de druk op de Europese instanties om duidelijke en gezamenlijke regels te formuleren. Nationale oplossingen, zoals de deal tussen Italië en Albanië, worden door het Hof aan banden gelegd. Daarmee wordt voorkomen dat landen zich onttrekken aan gezamenlijke verantwoordelijkheden.
Toch blijven de meningsverschillen binnen de EU groot. In het publieke debat groeit de spanning tussen landen die meer solidariteit eisen en landen die vasthouden aan hun nationale grenzen. Pogingen om tot een EU-breed migratiepact te komen, verlopen moeizaam en stuiten regelmatig op blokkades van individuele regeringen.