Het uitstel van de ondertekening van het verdrag is een direct gevolg van aanhoudende Franse en Italiaanse bezwaren en van hernieuwde gewelddadige demonstraties van duizenden Europese boeren. Bij een betoging in het centrum van Brussel kwam het tot ongeregeldheden en werden vernielingen aangericht.
Voor de financiële en militaire ondersteuning van Oekraïne is nu besloten voor de komende jaren nieuwe EU-leningen aan het land-in-oorlog te verstrekken. De uitkomsten van de EU-top laten zien hoe lastig het is om tot gezamenlijke keuzes te komen wanneer politieke opvattingen en belangen botsen.
De Europese Unie heeft nu ingestemd met een lening van 90 miljard euro aan Oekraïne, bedoeld voor de komende twee jaar. Daarmee is de financiering voor het land veiliggesteld, maar niet via de route die eerder was voorgesteld.
Het plan om bevroren Russische staatstegoeden rechtstreeks in te zetten voor Oekraïne haalde het niet. Na urenlange onderhandelingen bleek daar geen overeenstemming over te bereiken. Dat voorstel verdween van tafel, ondanks stevige steun vooraf van enkele grote EU-landen en de Europese Commissie.
In plaats daarvan kozen de regeringsleiders voor een noodoplossing: gezamenlijke EU-leningen die worden gedekt door de EU-begroting. Niet alle EU-landen doen mee aan deze constructie. De uitkomst werd gepresenteerd als een compromis dat de steun aan Oekraïne garandeert, maar dat ook de onderlinge verdeeldheid blootlegt.
Tegelijkertijd werd duidelijk dat de ondertekening van het handelsverdrag tussen de EU en de Mercosur-landen opnieuw wordt uitgesteld. De afspraak, die voor eind december gepland stond, schuift door naar januari. Een exacte nieuwe datum is nog niet vastgelegd.
Het uitstel kwam er nadat Italië om extra tijd had gevraagd om zorgen onder boeren weg te nemen. Frankrijk en Italië bleven tijdens de top hun bezwaren herhalen. Zij vrezen dat Europese boeren worden geraakt door de import van goedkoop vlees uit Latijns-Amerika.
Die zorgen speelden ook buiten de Brusselse vergaderzalen. Tijdens de top trokken duizenden boeren naar de EU-kantoren. Met tractoren blokkeerden zij wegen en kwamen in botsing met de politie. Om boeren gerust te stellen, keurden de EU-instellingen een aanvullende tekst goed. Daarin staat dat opnieuw invoerheffingen kunnen worden ingevoerd als grote hoeveelheden geïmporteerd pluimvee of rundvlees de Europese markt ontwrichten.
De discussie over het handelsverdrag met de Zuid-Amerikaanse landen raakt aan een bredere vraag waar de EU mee worstelt: hoe economisch zelfstandig de EU-landen willen zijn in een wereld waarin de (economische, financiële en militaire) machtsverhoudingen verschuiven. Voorstanders zien het handelsverdrag als een kans om minder afhankelijk te worden van de Verenigde Staten en China. Tegenstanders wijzen op binnenlandse gevolgen en politieke risico’s.
De afgelopen maanden had Commissievoorzitter Ursula von der Leyen publiekelijk gepleit voor inbeslagname van de Russische tegoeden en had ze gezegd dat ze eind deze week in Brazilië het Mercosur Verdrag zou gaan ondertekenen. Ze vond dat de EU-regeringsleiders op deze EU-top een krachtige, toekomstgerichte koers moesten inslaan.
Het feit dat de EU-top haar pleidooi tweemaal niet volgde, wordt ongetwijfeld in veel Europese hoofdsteden gezien als een politieke nederlaag voor Von der Leyen.