Brussel werkt aan voorstellen die afwijken van het huidige EU-toetredingssysteem. Dat systeem geldt al sinds begin jaren negentig, waarbij eerst een jarenlang onderhandelingsproces over alle onderdelen wordt afgehandeld. De nieuwe aanpak zou de route naar lidmaatschap ingrijpend veranderen en is nog in voorbereiding.
Centraal staat nu een twee-stappenmodel voor toetreding. Oekraïne zou eerder formeel lid kunnen worden, maar niet meteen volledig meedoen. Pas in een latere fase zou het land dezelfde rechten krijgen als andere lidstaten.
In de eerste fase zou Oekraïne beperkte stem- en beslissingsmacht hebben.De voorstellen worden gekoppeld aan een bredere veiligheids- en vredeslogica. EU-toetreding wordt daarbij genoemd als element dat een rol kan spelen in een toekomstig vredesakkoord rond de oorlog.
Hoewel de plannen zich nog in een voorlopige fase bevinden, zorgen ze nu al voor onrust. EU-hoofdsteden uiten zorgen over de mogelijke gevolgen voor de werking en samenhang van de unie.
Een belangrijk punt van zorg is het ontstaan van verschillende soorten lidmaatschap. Lidstaten en andere kandidaatlanden vrezen dat een tweeledig systeem het bestaande toetredingsprincipe onder druk zet.
In sommige plannen wordt een jaartal genoemd rond 2027 voor EU-toetreding van Oekraïne. Tegelijk wordt benadrukt dat het reguliere toetredingsproces normaal gesproken veel tijd vergt.
Toegang tot de interne markt zou volgens die voorstellen niet in één keer plaatsvinden. Oekraïne zou geleidelijk mogen deelnemen, waarbij verdere stappen afhankelijk zijn van het behalen van afgesproken voorwaarden.
Ook financiële onderdelen worden gefaseerd genoemd. Toegang tot landbouwsubsidies en ontwikkelingsfondsen zou niet automatisch volledig zijn, maar stap voor stap worden uitgebreid na het behalen van vastgestelde mijlpalen.