Met een duidelijke aanbeveling aan negen EU-landen wil de Europese Commissie een einde maken aan een ontwikkeling die sinds de migratiecrisis van 2015 steeds verder is doorgezet.
Duitsland, Frankrijk, Nederland, Oostenrijk, Denemarken, Italië, Slovenië, Zweden en Noorwegen hebben de afgelopen jaren opnieuw grenscontroles ingevoerd binnen het Schengengebied, waar vrij verkeer van personen juist een van de belangrijkste uitgangspunten is.
Alleen tijdelijk
Volgens de Europese regels mogen EU-landen tijdelijk grenscontroles instellen wanneer sprake is van een ernstige bedreiging voor de openbare orde of de binnenlandse veiligheid. Die maatregel is bedoeld als uitzondering en moet regelmatig opnieuw worden gemotiveerd. In de praktijk zijn sommige landen echter jarenlang blijven verlengen, waardoor tijdelijke controles een vrijwel permanent karakter kregen.
Promotion
Brussel vindt dat daarvoor inmiddels onvoldoende rechtvaardiging bestaat. De Commissie wijst erop dat binnenkort het nieuwe Europese asiel- en migratiepact volledig van kracht wordt. Dat moet zorgen voor strengere bewaking van de buitengrenzen van de Europese Unie en betere samenwerking tussen de EU-landen bij het beheersen van migratiestromen. Daarnaast is het aantal illegale grensoverschrijdingen aan de buitengrenzen volgens de Commissie dit jaar sterk gedaald.
Kan ook anders
Ook zijn er volgens Brussel inmiddels betere alternatieven beschikbaar. Lidstaten kunnen gebruikmaken van gerichte politiecontroles, mobiele technologieën voor identificatie en andere vormen van toezicht die minder ingrijpend zijn voor het vrije personenverkeer binnen Europa. Wanneer zich een acute noodsituatie voordoet, blijft het bovendien mogelijk om tijdelijk controles uit te voeren.
De Commissie benadrukt dat de huidige grenscontroles niet alleen een beperkt effect hebben, maar ook nadelige gevolgen veroorzaken voor inwoners van grensregio’s. Mensen die dagelijks de grens oversteken voor werk, onderwijs of boodschappen ondervinden vertragingen en files. In verschillende grensgebieden leidde dat de afgelopen jaren tot toenemende irritatie en economische schade.
Beperkt effect
Voor Nederland speelt bovendien mee dat onderzoek heeft uitgewezen dat de bijdrage van grenscontroles aan het terugdringen van migratiedruk zeer beperkt is. De Nederlandse regering had al aangekondigd de huidige controles eind september 2026 te willen beëindigen. Brussel ziet daarin een stap in de goede richting.
Ook juridisch staat de voortdurende verlenging van grenscontroles onder druk. Europese rechters hebben eerder geoordeeld dat landen niet eindeloos dezelfde argumenten kunnen gebruiken om tijdelijke maatregelen te verlengen. Volgens de Commissie is met de invoering van nieuwe Europese migratieregels de noodzaak voor langdurige interne grensbewaking verder afgenomen.