De Europese Unie wil kandidaat-landen al vóór hun volledige lidmaatschap verder integreren. Tegelijkertijd bereidt Brussel veranderingen voor die moeten voorkomen dat een grotere EU door nationale veto’s moeilijker bestuurbaar wordt.
In dat geval komt er in feite een nieuwe categorie tussen de huidige twee eindstations lidmaatschap en kandidaat-lidmaatschap. Wat deze nieuwe landencategorie betekent voor het door VDL aangekondigde 'geassocieerd lidmaatschap' voor Canada is nog niet duidelijk.
De regeringsleiders bespreken op 15 en 16 oktober in Brussel hoe snel nieuwe landen kunnen toetreden en welke interne hervormingen daarvoor nodig zijn. De uitbreiding en de toekomstige besluitvorming binnen de EU worden daarmee nadrukkelijk aan elkaar gekoppeld.
Promotion
Interne markt
De Europese Commissie wil het toetredingsproces versnellen, maar de bestaande voorwaarden niet schrappen. Kandidaten moeten hervormingen doorvoeren en aan de gestelde eisen voldoen. Wel moeten zij tijdens dat proces eerder kunnen profiteren van geleidelijke toegang tot delen van de interne markt en Europese programma’s.
Montenegro, Albanië, Oekraïne en Moldavië krijgen daarbij een bijzondere positie. Voor deze vier kandidaat-landen worden afzonderlijke stappenplannen voorbereid. Daarin moet duidelijker worden welke hervormingen nog nodig zijn, met indicatieve termijnen voor de afronding van belangrijke onderdelen van de onderhandelingen.
Blokkade
Tegelijkertijd onderzoekt Brussel hoe kan worden voorkomen dat nieuwe lidstaten na hun toetreding belangrijke Europese besluiten kunnen gaan blokkeren, zoals eerder Hongarije jarenlang deed. Daarbij wordt gedacht aan ‘overgangsperioden’ waardoor nieuwe leden bepaalde rechten mogelijk niet onmiddellijk volledig kunnen gebruiken. Ook financiële steun kan afhankelijk worden gemaakt van het nakomen van afspraken.
Unanimiteit
Die discussie sluit aan bij een breder debat over het vetorecht binnen de EU. Een groep zeker een tiental huidige EU-landen wil vaker afstappen van besluitvorming bij unanimiteit, vooral bij besluiten over het buitenlands beleid. Daarmee moet worden voorkomen dat één regering gezamenlijke besluiten kan tegenhouden.
Niet alle kandidaat-landen krijgen voorlopig hetzelfde versnelde traject. De plannen zijn vooralsnog gericht op Montenegro, Albanië, Oekraïne en Moldavië. Andere landen die eveneens naar het EU-lidmaatschap streven, behoren in deze fase niet tot deze groep. Albanië wil zijn toetredingsonderhandelingen tegen eind 2027 afronden.