De wet, die recent werd aangenomen door het Oekraïense parlement en ondertekend door de president, geeft de procureur-generaal voortaan een centrale rol bij het in beslag nemen van goederen in corruptiezaken. Voorheen hadden anticorruptie-instanties meer zelfstandige bevoegdheden. Het nieuwe model zou fraude en machtsmisbruik moeten voorkomen, maar roept juist veel zorgen op.
Kern van de kritiek is dat de twee belangrijkste instellingen voor corruptiebestrijding, NABU en SAPO, hun slagkracht verliezen. Zij mogen alleen nog beslag leggen op bezittingen wanneer de procureur-generaal daarvoor expliciet toestemming geeft. Volgens tegenstanders van de wet maakt dit hen afhankelijk van politieke aansturing, waardoor hun onafhankelijkheid in het geding komt.
De Europese Commissie heeft scherpe vragen gesteld over de gevolgen van de wet voor de rechtsstaat en de onafhankelijkheid van de instellingen. De EU benadrukt dat een geloofwaardige aanpak van corruptie een fundamentele voorwaarde blijft voor verdere toetredingsonderhandelingen met Oekraïne. Ook wees zij op eerdere afspraken waarin Oekraïne beloofde zijn anticorruptiebeleid te versterken.
Vanuit Brussel klinkt waardering voor de toezegging van Oekraïne dat het parlement bereid is om aanpassingen door te voeren. Oekraïense functionarissen verklaarden dat de bezorgdheid van de EU serieus wordt genomen en dat de nieuwe wet zal worden verbeterd. Daarbij zal ook worden gekeken naar de precieze bevoegdheden van de betrokken instellingen en de rol van de procureur-generaal.
De situatie heeft binnen Oekraïne geleid tot debat over de balans tussen de bestrijding van corruptie en de bescherming tegen machtsmisbruik binnen het gerechtelijk apparaat. Voorstanders van de wet stellen dat strengere controlemechanismen juist nodig zijn om willekeur en misbruik van bevoegdheden te voorkomen. Tegenstanders vrezen dat de hervorming wordt aangegrepen om invloed uit te oefenen op onderzoeken.
De ophef komt op een moment dat Oekraïne zich juist wil profileren als betrouwbare kandidaat voor EU-lidmaatschap. Brussel verwacht van kandidaat-lidstaten dat zij de principes van de rechtsstaat volledig onderschrijven. Eventuele belemmeringen voor de onafhankelijkheid van gerechtelijke instellingen worden gezien als ernstige belemmeringen voor verdere integratie.
De komende weken zullen bepalend zijn voor de koers die Oekraïne vaart. Hoewel concrete aanpassingen aan de wet nog niet zijn gepresenteerd, is duidelijk dat het land onder verhoogd toezicht staat. Zowel binnenlandse druk als internationale verwachtingen dwingen Kiev tot herziening van de wetgeving rond corruptiebestrijding.