Redenen voor de aanhoudende daling zijn volgens Europese grensbewaking Frontex de toegenomen samenwerking met partnerlanden en preventieve maatregelen in vertreklanden. Daardoor daalt het aantal boten met asielzoekers die naar Europa komen, stelt Frontex.
Frontex komt met de nieuwste cijfers op de dag dat de Europese Unie is begonnen met een nieuwe stap in haar migratiebeleid. Met de inwerkingtreding van het asiel- en migratiepact verschuift de aandacht van ‘opvang van nieuwkomers’ naar ‘terugkeer van afgewezen asielzoekers’.
Herverdelen
Belangrijk onderdeel van die EU-afspraak is dat alle EU-landen een deel van de nieuwkomers gaan opvangen en huisvesten. Als sommige landen dat niet willen of niet kunnen, moeten ze gaan meebetalen aan de opvang van asielzoekers in andere EU-landen. Er komt één Europees registratiesysteem voor nieuwkomers.
Promotion
Een van de andere belangrijkste veranderingen is de grotere nadruk op terugkeer. Europese landen willen dat afgewezen asielzoekers daadwerkelijk vertrekken wanneer zij geen verblijfsrecht krijgen. Volgens voorstanders is dat nodig omdat veel terugkeerbesluiten nu niet worden uitgevoerd.
Buiten de EU
Daarbij wordt steeds vaker gekeken naar samenwerking met landen buiten de Europese Unie. Verscheidene EU-landen onderzoeken mogelijkheden om asielzoekers die moeten vertrekken tijdelijk onder te brengen in speciale terugkeercentra buiten Europese grondgebied. Zulke plannen moeten nog verder worden uitgewerkt en zijn afhankelijk van afspraken met de desbetreffende landen.
Griekenland heeft inmiddels wetgeving aangenomen die het mogelijk maakt om afgewezen asielzoekers sneller uit te zetten en in de toekomst gebruik te maken van dergelijke centra. Het land werkt daarbij samen met andere Europese landen die belangstelling hebben voor dit model. Nederland heeft een soortgelijke overeenkomst gesloten met Italië.
Teruggestuurd
De discussie over deze zogenoemde terugkeercentra leidt tot verdeeldheid. Voorstanders stellen dat het nieuwe systeem kan bijdragen aan een beter functionerend terugkeerbeleid en minder druk op landen aan de buitengrenzen van de EU. Critici spreken van deportatie-centra en vrezen dat toezicht en rechtsbescherming moeilijker worden wanneer teruggestuurden buiten de Europese Unie in kampen worden vastgezet.
Albanië
Ook het Italiaanse initiatief in Albanië speelt een belangrijke rol in het debat. Dat plan geldt voor veel EU-landen als een belangrijke proef voor samenwerking buiten de Europese Unie. Hoewel het project te maken heeft gehad met juridische en praktische obstakels, lijkt er meer ruimte te ontstaan voor dergelijke centra. Daardoor blijft het Albanese model een belangrijk referentiepunt voor andere Europese landen.
Ook aanmelding?
Naast terugkeercentra willen Europese landen de samenwerking met derde landen verder uitbreiden. Er wordt daarbij ook gedacht aan ‘aanmeldcentra’ waarbij EU-landen hun eigen kantoren huisvesten in een land aan de rand buiten de EU, bijvoorbeeld in de Balkan of in Noord-Afrika.
Met de invoering van het migratiepact verschuift het Europese beleid daarmee naar een nieuwe fase. Waar de nadruk jarenlang vooral lag op registratie, opvang en grensbewaking, komt de aandacht nu steeds meer te liggen op de uitvoering van terugkeerbesluiten en samenwerking met landen buiten de Europese Unie.