De maatregel geldt maakt deel uit van de bredere Europese sancties tegen Moskou sinds het begin van de invasie in 2022. Brussel zegt dat strengere visumregels nodig zijn om Russen frequenter te kunnen controleren en beter zicht te houden op wie toegang krijgt tot het Schengengebied.
Volgens EU-functionarissen zijn er toenemende zorgen over spionage, sabotage en desinformatiec-ampagnes die vanuit Rusland worden aangestuurd. Ook het inzetten van illegale migratie en verstoring van Europese infrastructuur (luchtruim en treinen) worden genoemd als motieven voor de aanscherping.
Uitzonderingen blijven bestaan voor specifieke groepen, waaronder familieleden van EU-burgers of legaal verblijvende Russen, transportpersoneel, dissidenten, onafhankelijke journalisten en mensenrechtenverdedigers. Voor hen kunnen EU-landen nog een meervoudig visum verstrekken, met een beperkte geldigheid van maximaal één jaar.
De nieuwe regels hebben geen terugwerkende kracht. Bestaande visa blijven geldig en Russen met een EU-burgerschap of een geldige verblijfsvergunning worden niet getroffen door de wijziging. Het aantal afgegeven visa is de afgelopen jaren al sterk gedaald — van circa vier miljoen per jaar vóór de oorlog tot ongeveer een half miljoen.
EU-buitenlandchef Kaja Kallas verdedigde de beslissing met de woorden dat “reizen naar de EU een voorrecht is, geen recht.” Volgens haar weerspiegelt het nieuwe beleid de veranderde realiteit op het gebied van veiligheid in Europa.
Moskou reageerde scherp. Woordvoerster Maria Zakharova beschuldigde Brussel van discriminatie en beweerde dat de maatregel “illegale migranten bevoordeelt boven wetgetrouwe Russische toeristen.” Ze noemde Kallas “een persoon met een zeldzame intelligentie” en kondigde aan dat Rusland tegenmaatregelen overweegt.