De politieke sfeer in zowel IJsland als Brussel is daar de afgelopen tijd ontvankelijker voor geworden.
De hernieuwde gesprekken starten met afspraken over veiligheid, defensie en oceaanbeheer. Zo is er een nieuw memorandum getekend over visserij en maritieme samenwerking. Beide partijen willen hun kritieke infrastructuur beter beschermen en illegale activiteiten op zee tegengaan. IJsland blijft een belangrijke NAVO-partner, en de samenwerking met de EU moet daarop voortbouwen, zo wordt gezegd.
Eerdere toetredingsonderhandelingen tussen IJsland en de EU zijn in 2015 stilgelegd. De belangrijkste bezwaren van IJslandse zijde waren de bescherming van hun nationale visserijsector. Veel IJslanders vreesden dat EU-lidmaatschap zou leiden tot verlies van zeggenschap over hun visgronden, die van groot economisch en symbolisch belang zijn voor het land.
Volgens de IJslandse regering is de situatie inmiddels veranderd. De Europese energiecrisis, de verslechterde veiligheidsdreiging door Rusland hebben het denken in Reykjavik beïnvloed. Daarnaast is het draagvlak onder de bevolking voor nauwere samenwerking met de EU toegenomen, wat de regering ruimte geeft om het EU-pad opnieuw te verkennen.
De IJslandse minister van Industrie Hanna Katrín Friðriksson noemt de vernieuwde gesprekken een “eerste stap” en benadrukt dat de wil om samen te werken met Europa groeit. Commissievoorzitter Ursula von der Leyen liet weten dat de oorspronkelijke aanvraag van IJsland voor EU-lidmaatschap nog steeds geldig is. Ze noemde IJsland een “essentiële partner” en sprak haar steun uit voor verdere samenwerking.
Hoewel nog geen formele onderhandelingen over EU-lidmaatschap zijn aangekondigd, ligt het heropenen van het toetredingsdossier wel opnieuw op tafel. Tegelijkertijd blijven de gevoeligheden rond de visserijsector bestaan. De onderhandelingen daarover zullen bepalend zijn voor het verdere verloop van het traject.