Een meerderheid vóór betekent nog niet dat IJsland EU-lid wordt. De regering kiest voor een proces in twee stappen. Eerst beslist de bevolking of Reykjavik opnieuw met Brussel moet onderhandelen. Als daar uiteindelijk toetredingsvoorwaarden uitkomen, worden die in een tweede nationaal referendum aan de bevolking voorgelegd.
IJsland vroeg in 2009 om toetreding tot de EU en begon een jaar later met onderhandelen. Die gesprekken werden in 2013 stilgelegd nadat een nieuwe, eurosceptische regering was aangetreden. Daarmee kwam een voorlopig einde aan ongeveer vier jaar onderhandelingen over aansluiting bij de Unie.
Oorlogsdreiging
De oorlog in Oekraïne heeft het debat over de positie van IJsland in Europa opnieuw aangewakkerd. De verslechterde internationale veiligheidssituatie wordt genoemd als een van de redenen waarom nauwere Europese samenwerking opnieuw nadrukkelijk op de politieke agenda is gekomen.
Promotion
Ook de ontwikkelingen rond Groenland spelen een rol. De strategische toekomst van het Noord-Atlantische en Arctische gebied heeft de discussie aangescherpt over de positie van IJsland en zijn verhouding tot Europa. Daardoor wordt het referendum niet alleen vanuit economisch, maar ook vanuit veiligheidsperspectief bekeken.
Economisch
Daarnaast spelen de stijgende kosten van levensonderhoud mee. De economische onzekerheid heeft de belangstelling voor aansluiting bij de EU doen toenemen. Peilingen wijzen op groeiende steun voor toenadering, maar tegelijkertijd blijft de bevolking verdeeld en kan de uitslag van het referendum krap worden.
Een van de belangrijkste obstakels blijft de visserij. Voor IJsland is dat een belangrijke sector, terwijl EU-lidmaatschap afspraken zou vereisen over onder meer vangstquota, visgronden en het gezamenlijke Europese visserijbeleid. Ook landbouw wordt genoemd als een gevoelig terrein bij eventuele nieuwe onderhandelingen.
EER en Schengen
IJsland is ondertussen al nauw verbonden met de Europese Unie. Via de Europese Economische Ruimte neemt het deel aan de interne markt en past het al een groot deel van de Europese regels toe. Het land maakt bovendien deel uit van het Schengengebied, zonder zelf EU-lid te zijn.
De stemming draait daardoor ook om zeggenschap. Tegenover zorgen over nationale controle over natuurlijke hulpbronnen en besluitvorming staan argumenten voor nauwere Europese economische en strategische samenwerking. Bij een meerderheid vóór begint het eigenlijke onderhandelingsproces pas. Daarna kunnen de IJslanders afzonderlijk beslissen of de bereikte voorwaarden voldoende zijn om daadwerkelijk tot de EU toe te treden.