De praktijk in de Europese rechtspraak is dat de adviezen van de hoogste adviseur vrijwel altijd worden overgenomen. In dat geval zou het nieuwe migratiepact al later dit jaar in werking worden gesteld. De strengere aanpak is omstreden omdat het asielaanvragers gedurende de afhandeling van hun aanvraag buiten Europees grondgebied probeert te houden.
Een belangrijke adviseur van het hof stelt dat EU-landen detentie- en opvangcentra mogen opzetten in landen buiten de EU. Voorwaarde is wel dat de rechten van migranten volledig worden gerespecteerd. Het gaat om basisrechten zoals toegang tot juridische hulp, ondersteuning in de eigen taal en bescherming van kwetsbare groepen zoals minderjarigen.
Ook kinderen
Bovendien kunnen afgewezen aanvragers straks vanuit de EU-landen naar zulke kampen worden overgebracht, ook in het geval er kleine kinderen bij betrokken zijn. De Italiaanse premier Meloni heeft vorig jaar al enkele van zulke kampen in gebruik genomen in Albanië, maar moest dat op last van Italiaanse rechters stilleggen.
Promotion
Binnen de Europese Unie zitten de EU-regeringen min of meer op een lijn, en ook in het Europees Parlement is er een meerderheid voor. De komende maanden moeten onderhandelaars van de EU-regeringen en het Parlement nog tot een gezamenlijk standpunt komen. Het is uiteindelijk aan elk van de EU-landen zelf of zij afgewezen asielzoekers naar zulke kampen gaan overbrengen.
De plannen liggen al langer onder vuur. Critici waarschuwen dat het onderbrengen van migranten buiten de EU kan leiden tot beperkingen van hun rechten. Mensenrechtenorganisaties spreken van risico’s voor eerlijke procedures en toegang tot bescherming. Tegelijk benadrukken voorstanders dat de aanpak nodig is om migratiestromen beter te beheersen.
Terugkeer
De centra in Albanië waren oorspronkelijk bedoeld voor het onderbrengen van asielzoekers uit landen die als veilig worden beschouwd en geen toegang tot de EU zouden krijgen. Inmiddels wil Italië ze ook gebruiken voor asielzoekers van wie de aanvraag is afgewezen. Daarmee verschuift de focus steeds meer naar terugkeer en uitzetting.
De discussie speelt niet alleen in Italië. Binnen de Europese Unie wordt gewerkt aan nieuwe regels die het mogelijk moeten maken om zogenoemde terugkeercentra buiten de EU op te zetten. Verscheidene EU-landen steunen deze koers en willen het nieuwe migratiepact nog dit jaar afronden.
Elk land zelf
Toch blijft de uitkomst onzeker. Het is uiteindelijk aan de EU-landen zelf om te beslissen of zij afgewezen asielzoekers desnoods met dwang het land gaan uitzetten, en in Albanië of in Noord-Afrika in ‘opvangcentra’ gaan onderbrengen. Daarmee lijkt een nieuw hoofdstuk in het Europese migratiebeleid dichterbij, maar het debat over de gevolgen is nog lang niet voorbij.