De staatshoofden en regeringsleiders van de EU steken voor de derde keer in amper twee weken de koppen bij elkaar om de coronacrisis te bespreken. Opnieuw gaat het overleg per videoverbinding. De staatshoofden bespreken hoe ze de economische gevolgen van de uitbraak moeten aanpakken, om financieel niet ten onder te gaan.
Over extra Europese subsidies heerst nog verdeeldheid, zo bleek woensdag op een beraad van de ministers van Financiën. Negen landen hebben woensdag opgeroepen om een Europees ‘schuldinstrument’ op te zetten, maar andere EU-landen zijn terughoudender. Nederland is zelfs uitgesproken tégen het bundelen van de schulden van EU-landen. Dat zouden euro-obligaties, of in dit kader ook wel ‘coronabonds’ genoemd, kunnen zijn.
Mogelijk dragen de staatshoofden de ministers van Financiën van de eurolanden op om kredieten via het noodfonds ESM open te stellen voor corona-gerelateerde investeringen. De eurolanden zijn de aandeelhouders van dat ESM. De Italiaanse regering wil dat ESM-fonds inzetten tegen de coronacrisis, zonder daarbij de gebruikelijke voorwaarden. Als landen hulp uit dit noodfonds ontvangen, zit daar nu nog de eis aan verbonden dat ze hervormingen doorvoeren. Italië is wereldwijd een van de zwaarst getroffen landen door de coronapandemie.
De Italiaanse premier Giuseppe Conte deed eerder al een oproep om het ESM aan te spreken. Het fonds kan op dit moment 410 miljard euro uitlenen. Het ESM kan ook een programma opzetten dat de Europese Centrale Bank de mogelijkheid geeft onbeperkt staatsleningen van eurolanden op te kopen. Dit is nog nooit eerder gebeurd. De lidstaten zijn verdeeld over de inzet van het ESM. De Nederlandse minister Wopke Hoekstra (Financiën) liet eerder weten dat het noodfonds pas moet worden ingezet als alle andere economische steunmaatregelen tegen de coronacrisis hebben gefaald.
Maar de druk op Nederland groeit, nu negen landen onder aanvoering van de Franse president Macron en de Italiaan Conte pleiten voor de invoering van een nieuw ‘schuldpapier’ waarmee alle 27 lidstaten gezamenlijk geld ophalen. In dat geval zou het geld niet uit het ESM-fonds van de Eurolanden komen, maar uit staatsobligaties van alle 27 EU-landen. Dat zou volgens Macron goed zijn om de beleidspakketten tegen de economische impact van het virus mee te financieren.
Macron doet die oproep in een open brief, gericht aan EU-president Charles Michel. De brief is mede ondertekend door de leiders van Italië, België, Griekenland, Ierland, Luxemburg, Slovenië, Spanje en Portugal. Dat is op zich niet nieuw, want ook tijdens de vorige crisis was Frankrijk groot voorstander van Europese obligaties, omdat op die manier de leningen minder risico lopen. Immers staan de rijkere landen, waaronder Duitsland en Nederland, garant.
Net als toen staan Nederland en Duitsland niet te juichen. De eurogroep komt er naar verwachting niet uit en zal de discussie doorschuiven naar de regeringsleiders die donderdagavond hun videoconferentie houden. Ook dan zal premier Rutte niet enthousiast zijn. “De landen die hebben nagelaten te hervormen zijn de landen die nu om het hardst roepen om exotische vormen van hervormingen en dat gaan we niet doen”, klinkt het in kringen van het Nederlandse kabinet.
Daarmee dreigt premier Mark Rutte donderdagavond binnen de EU opnieuw te worden bestempeld tot ‘zuinig en gierig’, nadat hij zich eerder in Brussel verzette tegen een lichte verhoging van de EU-meerjarenbegroting. Ook is door die afwijzende houding onzeker of de andere EU-landen bereid zouden zijn het Nederlandse verzoek te honoreren voor méér financiële steun voor grotere delen van de Nederlandse land- en tuinbouw.