De zaak was aangespannen door de internet-gebruikersclub Bits of Freedom, dat betoogde dat het Amerikaanse Meta in strijd handelt met de Europese Digital Services Act. De rechter gaf de digitale burgerrechtenorganisatie gelijk en stelde dat gebruikers de mogelijkheid moeten hebben om hun keuze permanent vast te leggen.
Op dit moment kunnen gebruikers wel een chronologische tijdlijn selecteren, maar die instelling vervalt zodra de app opnieuw wordt geopend of een andere functie wordt aangeklikt. Bovendien is de optie moeilijk vindbaar in de instellingen, wat volgens de rechtbank de keuzevrijheid ondermijnt.
De rechter stelde dat Meta’s huidige ontwerpkeuzes gebruikers nadrukkelijk naar gepersonaliseerde feeds sturen, die meer reclame-inkomsten genereren.
De rechter oordeelde dat Meta binnen twee weken zijn platforms voor Nederlandse gebruikers moet aanpassen. Doet het dat niet, dan volgt een dwangsom van honderdduizend euro per dag, tot een maximum van vijf miljoen euro. Meta krijgt daarmee een harde deadline opgelegd.
De uitspraak verplicht Meta om de algoritme-vrije tijdlijn eenvoudig beschikbaar te maken, zowel op de startpagina als in onderdelen zoals Reels. Ook moet de instelling behouden blijven als gebruikers de app afsluiten of naar andere delen navigeren. Daarmee komt er een structurele verandering in de manier waarop het bedrijf zijn feeds aanbiedt.
Bits of Freedom had in het proces betoogd dat Meta de nieuwe Europese DSA-regels overtreedt door gebruikers telkens opnieuw te laten kiezen voor een algoritme-vrije feed en deze optie te verbergen in ingewikkelde menu’s. De rechtbank volgde dit standpunt en stelde dat de Digital Services Act bedrijven verplicht om eerlijke, transparante en gebruiksvriendelijke keuzes te bieden.
Bits of Freedom benadrukte dat de procedure nodig was omdat Meta-CEO Mark Zuckerberg uit eigen beweging geen gehoor gaf aan de nieuwe Europese regels. Volgens de groep bewijst het oordeel van de Nederlandse rechtbank dat grote Amerikaanse technologiebedrijven niet boven de wet staan en dat ingrijpen noodzakelijk is om de democratische rechten van burgers te beschermen.
Hoewel de uitspraak gebaseerd is op Europese wetgeving, geldt zij voorlopig alleen voor Nederlandse gebruikers. Toch kan het oordeel gevolgen hebben voor toekomstige rechtszaken elders in de Europese Unie, waar vergelijkbare zorgen spelen over de macht van sociale mediaplatforms en hun invloed op publieke opinie.
Daarnaast vindt de Nederlandse Europarlementariër Kim van Sparrentak (GroenLinks) dat de Europese Commissie op korte termijn ingrijpt bij de Chinese en Amerikaanse versie van TikTok, met het oog op mogelijke beïnvloeding van de Nederlandse parlementsverkiezingen, eind deze maand.
Van Sparrentak wijst erop dat TikTok vorige week actief livestreams van de gewelddadige radicaal-rechtse demonstratie in Den Haag aanraadde. Volgens haar verdient TikTok aan de verspreiding van dit soort videobeelden en brengt het algoritme extreme boodschappen ook naar gebruikers die daar niet naar zoeken.
Met de parlementsverkiezingen voor de deur (29 oktober) vreest Van Sparrentak voor stembusmanipulatie via sociale media. Ze wijst op eerdere beïnvloeding in Roemenië en Tsjechië, waarbij Russische netwerken duizenden nep-accounts inzetten. "De Europese Commissie moet eindelijk moed tonen en ingrijpen,” aldus Van Sparrentak.