Oekraïne is zo’n groot landbouwland dat het niet valt in te passen in huidige EU-subsidiestructuren. De discussie over het Oekraïense lidmaatschap gaat daardoor niet langer alleen over geopolitiek maar ook steeds meer over de toekomst van de Europese landbouw.
Oekraïne zou zijn agrarische potentie kunnen benutten in de export naar niet-EU-landen, terwijl het bij toetreding tot de EU voorlopig buiten het EU-stelsel voor landbouwsubsidies blijft, zei EU-ambassadeur in Oekraïne Katarína Mathernová onlangs. De EU-diplomate zei dat een dergelijke aanpak gedurende meerdere jaren getest zou kunnen worden voordat er een besluit wordt genomen over hoe de agrarische sector verder geïntegreerd zou moeten worden.
Te groot
Eerder zei de Oekraïense minister van Economie, Oleksiy Sobolev, dat een van de belangrijkste voordelen van het EU-lidmaatschap voor Oekraïense boeren de toegang tot het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid en de bijbehorende subsidies zou zijn. Maar hij merkte ook op dat de meeste Oekraïense landbouwbedrijven volgens de huidige EU-regels daar niet in aanmerking zouden komen omdat ze veel te groot zijn. Brussel wil juist vooral kleine n klap boeren gaan subsidiëren, en minder grote concerns.
Promotion
In één klap
De discussie belicht een van de meest gevoelige kwesties in het toetredingsproces: hoe kan een van Europa's grootste landbouwproducenten in het EU-blok worden geïntegreerd zonder de bestaande subsidieregelingen te verstoren of grote politieke weerstand onder EU-boeren op te roepen?
Met ruim veertig miljoen hectare landbouwgrond zou Oekraïne in één klap uitgroeien tot het grootste landbouwland van de Europese Unie. De uitbreiding zou het totale Europese landbouwareaal met ongeveer een kwart vergroten. Geen enkele eerdere uitbreiding van de EU heeft zulke verstrekkende gevolgen gehad voor de landbouw.
Gefaseerd
Tegelijkertijd benadrukken zowel Europese als Oekraïense betrokkenen dat een snelle integratie van de landbouwsector niet realistisch is. Oekraïense boeren erkennen dat hun sector nog aanzienlijke stappen moet zetten om volledig aan de Europese regelgeving, kwaliteitsnormen en milieueisen te voldoen. Daarom wordt steeds nadrukkelijker uitgegaan van een gefaseerde integratie.
Tussenstappen
De discussie beperkt zich daarom allang niet meer tot de vraag óf Oekraïne ooit lid wordt van de Europese Unie. Minstens zo belangrijk is hoe die toetreding vorm krijgt zonder dat bestaande landbouwmarkten worden ontwricht. Steeds vaker klinkt de oproep om de landbouwsector een eigen overgangstraject te geven, met duidelijke tussenstappen en tijdelijke beschermingsmaatregelen.
Uitdaging
De Europese Unie staat daarmee voor een van de grootste landbouwkundige uitdagingen uit haar geschiedenis. De toetreding van Oekraïne biedt economische kansen en kan de Europese voedselproductie aanzienlijk versterken. Tegelijkertijd is de schaal van de Oekraïense landbouw zo groot dat vrijwel niemand verwacht dat de huidige verhoudingen binnen het Europese landbouwbeleid ongewijzigd kunnen blijven.