De Europese Rekenkamer (ERK) zegt dat Oekraïne, ondanks steun en subsidie van de EU, nog steeds kampt met grootschalige corruptie. De EU heeft de afgelopen jaren geprobeerd de rechterlijke macht te verbeteren, maar dat heeft volgens de auditors niet de verwachte resultaten opgeleverd.
De Europese Unie steunt al meer dan twintig jaar Oekraïne bij zijn hervormingsagenda. Grootschalige corruptie en gijzeling van de staat zijn nog steeds wijdverbreid in Oekraïne; zij belemmeren niet alleen de concurrentie en de groei, maar schaden ook het democratische proces.
De EU is zich al geruime tijd bewust van de banden tussen oligarchen, hoge ambtenaren, politici, de rechterlijke macht en overheidsbedrijven in Oekraïne. De auditors merken op dat de EU geen echte strategie heeft ontwikkeld voor het tegengaan van grootschalige corruptie. Zo worden illegale geldstromen en het witwassen van geld alleen in de marge aangepakt.
In veel gevallen waren aan de EU-subsidies wel voorwaarden verbonden, maar werden die vaak te ruim geïnterpreteerd, wat tot te positieve beoordelingen heeft geleid. De auditors noemen het visumvrije systeem als voorbeeld. De werking van dit systeem werd niet heroverwogen, hoewel twee van de drie voorwaarden voor EU-steun niet waren vervuld.
Aangezien echter zoveel ondernemingen in Oekraïne corrupte monopolies of oligopolies zijn, stellen de auditors dat de EU directer had moeten optreden om belemmeringen voor vrije en eerlijke concurrentie weg te nemen. “Oekraïne heeft een gerichte en efficiënte strategie nodig om de macht van oligarchen aan te pakken en de gijzeling van de staat terug te dringen.
De EU kan een veel belangrijkere rol spelen dan tot nu toe het geval is geweest”, aldus Juhan Parts, het lid van de Europese Rekenkamer dat verantwoordelijk is voor het verslag.
Niettemin hebben projecten voor capaciteitsopbouw wel geholpen bij het herformuleren van de Oekraïense grondwet en een groot aantal wetten. De auditors erkennen dat hierdoor ook de oprichting van een nieuw hooggerechtshof werd ondersteund. Deze resultaten lopen echter voortdurend gevaar door de talrijke pogingen om wetten te omzeilen en hervormingen af te zwakken.
Het hele systeem voor het onderzoeken, vervolgen en berechten van corruptiezaken op hoog niveau is zeer kwetsbaar. Hoewel het Hooggerechtshof voor corruptiebestrijding veelbelovende resultaten begint te boeken, worden de doeltreffendheid, onafhankelijkheid en duurzaamheid ervan regelmatig in twijfel getrokken.
Oekraïne is aangesloten bij het Oostelijk Partnerschap van de EU en ontvangt steun uit het Europees nabuurschapsfonds. De Europese Commissie heeft sinds 2014 ongeveer 5,6 miljard euro voor macrofinanciële bijstand en 2,2 miljard euro voor bijstandsprogramma’s vastgelegd. De Commissie staat ook garant voor 4,4 miljard aan leningen van de Europese Investeringsbank. De EU is de grootste donor van Oekraïne.